ဝေယံဘုန်း

ပုံ - အင်တာနက် လွန်ခဲ့သောနှစ်အစိတ်ခန့်က စတင်ရိုက် ကူး ပြသခဲ့သည့် “သင်္ကြန်မိုး”ရုပ်ရှင်ဇာတ် ကားသည် ယခုထက်ထိလည်း အများ နှစ်သက်ကြဆဲ။ သင်္ကြန်နောက်ခံဇာတ် ကားဖြစ်ပြီး ထွက်ရှိပြီးသမျှ သင်္ကြန်ပွဲတော် နောက်ခံပြု မြန်မာကားများအနက် အအောင်မြင်ဆုံးအဖြစ် လက်ခံထားကြ ရသည့် ဇာတ်ကားဖြစ်သည်။

Picture: FinArtAmerica.com ရယ်မောသံများ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်သွားသောအခါ တိတ်ဆိတ်ခြင်းများ ကျန်ခဲ့မည်မှာ သေချာပါသည်။ အရာဝတ္ထုများ မြေပြင်ပေါ်သို့ အတားအဆီးမရှိ လွတ်လပ်စွာကျဆင်းနေစဉ် မလွတ်လပ်နိုင်ရှာသည့် စစ်တုရင်ရုပ်များလည်း ရှိသည်။ အရှိန်နှင့်လိမ့်နေသော အံစာတုံးတစ်တုံး အရှိန်ကုန်၍ရပ်သွားလျှင် ကျမည့်ဂဏန်းနံပါတ်ကိုလည်းကောင်း၊ အကြောင်းရင်း ကိုလည်းကောင်း သိနေပါသည်။ သို့ရာတွင် ထိုသို့သိခြင်းသည် သင်္ချာကျောင်းသားတစ်ယောက်၏ တစ်နှင့်တစ်ပေါင်းလျှင် ' နှစ် ' ဖြစ်သည်ဟု သိခြင်းမျိုး၊ ရူပဗေဒကျောင်းသားတစ်ယောက်၏ ' ရီလေတီဗတီသီအိုရီ ' ကို နားလည်ခြင်းမျိုးထက် စိုးစဉ်းမျှ မပိုကြောင်းကိုလည်း သိနေပြန်သည်။ သိခြင်း၊ နားလည်ခြင်းသည် အကန့်အသတ် ခြွင်းချက်ရှိခြင်း (ဝါ) စင်းလုံးချော မဖြစ်နိုင်ခြင်း အကြောင်းကို သိပြီဆိုလျှင် တွက်လက်စပုစ္ဆာတစ်ပုဒ်ကို ခေါင်းရှုပ်ခံပြီး ဆက်စဉ်းစားစရာ မလိုတော့ပါ။ မှန်ကွဲစများအား တပါးသူမထိခိုက်မိစေရန် စေတနာဖြင့် ကောက်ယူ သိမ်းဆည်းမည်ဆိုပါက သင့်လက်ကို လက်အိတ်စွပ်ရန် မမေ့ဖို့သတိပေးပါရစေ။ ကမ္ဘာလောကကြီး ဖြစ်တည်လာသည်။ သစ်ပင်များပေါက်လာကြသည်။ သစ်ကိုင်းပေါ်တွင် သစ်ရွက်တို့...

ပညာခေတ်လို့ခေါ်ကြတဲ့ ဒီဘက်ခေတ်မှာ ပညာသင်ကြားခြင်း၊ သင်ယူ ခြင်းနဲ့ဆိုင်တဲ့ ကိစ္စရပ်တွေမှာ ဟောင်းနွမ်းဆွေးမြည့်နေတဲ့ သမားရိုးကျ ပညာသင်ကြားတဲ့နည်းစနစ်တွေကို ကမ္ဘာတစ်ဝန်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲဖို့ ကြိုးစားနေကြပါတယ်။ ၂၀ ရာစုရဲ့ နောက်ဆုံးပိုင်း ကာလတွေကစလို့ နိုင်ငံတကာ ပညာရေးမှာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွေ ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။အဲဒါကတော့ ဆရာဗဟိုပြု သင်ကြားရေး (Teacher-centred) ကနေ ကျောင်းသား ဗဟိုပြုတဲ့ သင်ကြားရေး (Student-centred) စနစ်ဘက်ကို အလေးပေး ဆောင်ရွက် လာကြ တာပါပဲ။ ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်တွေမှာ အာကာသ၊ သိပ္ပံနဲ့ နည်းပညာ တိုးတက်ရေး တို့ကို ဦးစားပေး သင်ကြားပေးခဲ့ရာကနေ ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ မှာတော့ စီးပွား ရေး၊ လူမှုရေးနဲ့ စာရိတ္တမြင့်မားရေးကို ဦးတည်လာခဲ့ပြီး ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ် များမှာတော့ ကျောင်းသားရဲ့ ဝေဖန် ပိုင်းခြားစဉ်းစားမှုကို မြှင့်တင်ဖို့ ကြိုးပမ်း လာခဲ့ကြပါတယ်။ ဝေဖန်ပိုင်းခြား စဉ်းစားခြင်း (critical thinking) ဟာ 'ဆင်ခြင်သုံးသပ်၍ ဆုံးဖြတ်ချက်ချခြင်း' (reflective judgment) ဖြစ်တယ်လို့ ပညာရှင်များ က အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ပါတယ်။ သူ့မှာ ကျိုးကြောင်းဆက်စပ် စဉ်းစားခြင်း (logical thinking)ပါဝင်ပြီး ဖြန့်ထ...

ကျွန်တော်သည် မြန်မာစာအဓိကဖြင့် ကျောင်းပြီးထားသူတစ်ဦး မဟုတ်သော် လည်း မြန်မာစာကို စိတ်ဝင်စားသူ၊ မြန်မာစာကို ချစ်မြတ်နိုးသူ၊ မြန်မာ စာပေ၌ မွေ့လျော်သူတစ်ဦး ဖြစ်ပါသည်။ ကျွန်တော်သည် ဤဆောင်းပါး ကို မြန်မာစာ၏တန်ဖိုးကို ဖွင့်ဆိုရှင်းပြရန် သော် လည်းကောင်း၊ မြန်မာစာ ဘက်မှ ခုခံချေပ ပြောဆိုရန်လည်းကောင်း ရည်ရွယ်ရေးသားခြင်း မဟုတ်ပါ။ မြန်မာစာနှင့် ပတ်သက်၍ ကျွန်တော်၏အမြင်ကို တင်ပြခြင်းဟု ဆိုက ပို၍ မှန်ပါလိမ့်မည်။ မြန်မာစာ၏ တန်ဖိုး၊ မြန်မာစာ၏ သဘောနှင့် ပတ်သက်၍ ကျွန်တော့်ထက် ပိုမိုတတ်သိနားလည် သည့် မြန်မာစာပါရဂူ တစ်ဦး၊ ဘာသာဗေဒကျွမ်းကျင်သူတစ်ယောက်က ရှင်းလင်းတင်ပြမည် ဆိုပါက ပိုပြီး ပြည့်စုံနိုင် ပါသည်။ ထိုသို့ရှင်းလင်းရေးသားကြရန်လည်း မျှော်လင့်ထား ပါသည်။ ဤဆောင်းပါး ရေးရခြင်းအကြောင်းကို တင်ပြရလျှင်တော့ တစ်နေ့ ကျွန်တော် စာသင်ပေးခဲ့သော တပည့်မ တစ်ဦးအား သူ၏မိခင်နှင့်အတူ လမ်းတွင်အမှတ်မထင် သွားတွေ့ပါသည်။ ကျွန်တော်က “တက္ကသိုလ် တက်ဖို့ ဘယ်ဘာလျှောက်ထားတာရလဲ” ဟုမေးရာ မိခင်ဖြစ်သူက မြန်မာစာရကြောင်း၊ သမီးက နှာခေါင်းရှုံ့သဖြင့် အခြား ဘာသာရပ်တစ်ခု ပြောင်းလျှောက်ထားကြောင်း ပြောပါသည်။ ...

ဘန် အိုကရီ (Ben Okri) သည် နိုင်ဂျီးရီးယားလူမျိုး ကဗျာဆရာ၊ ၀တ္ထုရေးဆရာ ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံတွင် ဖွားမြင်ခဲ့သော်လည်း လန်ဒန်တွင်ကြီးပြင်းခဲ့သည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ်ရောက်မှ မိသားစုနှင့်အတူ နိုင်ဂျီးရီးယားသို့ ပြန်ရောက်သည်။ အစောပိုင်းရေးသည့် ၀တ္ထုများတွင် နိုင်ဂျီးရီးယားတွင် သူကြုံတွေ့ခဲ့ရသည့် ပြည်တွင်းစစ်၏ အနိဋ္ဌာရုံများ အကြောင်း ခံစားရေးဖွဲ့ခဲ့သည်။ နိုင်ဂျီးရီးယားအစိုးရက ထောက်ပံ့သည့် ပညာသင်ဆုရသည့်အခါ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ အက်ဆက်တက္ကသိုလ်တွင် ခေတ်ပြိုင်စာပေ ဘာသာရပ်ဖြင့် ဘွဲ့ယူရန် အတွက် ထွက်ခွာခဲ့သည်။

ဟိုတစ်လောက စာရေးဆရာမ နုနုရည် (အင်း၀) ရဲ့ ပြုံး၍လည်း ကန်တော့ခံတော်မူပါ၊ ရယ်၍လည်းကန်တော့ခံတော်မူပါ ဆိုတဲ့ ပင်ကိုရေးဝတ္ထုစာအုပ်ကို အဲဒီနှစ်ကမှ စတင်ချီးမြှင့်တဲ့ အာရှစာပေဆု (Man Asian Literary Prize) အတွက် ပဏာမစာရင်း တင်သွင်း လိုက်တယ်ဆိုတဲ့ သတင်းဟာ ဂန္ထဝင်မြောက်တဲ့ ပင်ကိုရေး ရသဝတ္ထုရှည် စာအုပ်တွေ အသစ်ထပ် မထွက်တာ ကြာပြီဖြစ်တဲ့ မြန်မာ့ရသ စာပေလောက ရေမျက်နှာပြင်ထက်မှာ ပလုံစီလေးတစ်လုံး ထပွက်သွားသလိုပါပဲ။ (မှတ်ချက်။ ဤဆောင်းပါးရေးစဉ်က ၂၀၀၇ ခုနှစ်ဖြစ်ပါသည်။ နုနုရည် (အင်း၀) ၏ စာအုပ် ဆန်ကာတင်စာရင်းမှာပါသည့် သတင်းထွက်လာပြီး မရှေးမနှောင်းအချိန် ဖြစ်သည်။ Man Asian Literary Prize သည် နိုဘဲလ်စာပေဆုလို တစ်ကမ္ဘာလုံးရှိ စာရေးဆရာများထဲမှ ရွေးချယ်ခြင်း မဟုတ်ဘဲ အာရှတိုက်သား စာရေးဆရာများအတွက် သီးသန့် ချီးမြှင့်သည့် ဆု ဖြစ်သည်။) ခုချိန်မှာငြိမ်သက်နေတဲ့ မြန်မာ့ရသစာပေလောကဟာ အတိတ်က ရွှေထီးဆောင်းခဲ့ဖူးပါတယ်။ ၁၉၄၀-၇၀ ကာလမှာ စံချိန်မီဝတ္ထုတို/ရှည်တွေ လှိုင်လှိုင်ကြီး ထွက်ခဲ့ဖူးတယ်။ မြန်မာ့ဂန္ထဝင်စာရေးဆရာအများစုဟာ အဲဒီခေတ်မှာ ရှင်သန်နေထိုင်ခဲ့သူတွေ ဖြစ်တယ်။ ဒါပေမယ့်လည်း လောကရဲ့ အနိမ့်အမြင့်၊ အတက်အကျ သဘောကြောင့်ပဲလ...

နံနက်ခင်းရဲ့ နေရောင်ခြည်က အခန်းပြတင်းတံခါးမှန်ကိုသာမက ပါးလွှာတဲ့ လိုက်ကာကိုပါ ဖောက်ထွင်းပြီးကျအလာ ကျွန်တော် အိပ်ရာက နိုးလာပါတယ်။ ပြတင်းပေါက်ကနေ မျှော်ငေး ကြည့်လိုက်ရင်တော့ ယာဉ်တွေ၊ လူတွေ ဥဒဟို သွားလာ နေတဲ့ မင်းလမ်းမကြီးရှိပြီး လမ်းဟိုဘက် မှာတော့ အိမ်ပုလေးတွေနဲ့ အတူ နေမင်းကြီး မေးတင်လို့ ထွက်ပြူလာရာ မြို့ပြင် ဟိုးအဝေးက စိမ်းမြနေတဲ့ တောင်တန်း တောင်ကြော တစ်ခု။ မင်းလမ်းမဟာ ချောင်းငယ်တစ်ခု အပေါ်ကဖြတ်သန်းသွားတယ်။ ချောင်းဖြတ်တံတားပေါ်က ကြည့်ရင်တော့ ချောင်းအထက်မှာ ကြိုးနဲ့ဆိုင်းထားတဲ့ အိမ်ငယ်တစ်လုံးကို မြင်ရတယ်။ ညတုန်းကတော့ ဒီအိမ်ရဲ့ အတွင်းမှာ ထွန်းထားတဲ့မီးရောင်က စက္ကူတစ်မျိုးနဲ့ လုပ်ထားတဲ့ အိမ်နံရံကိုဖောက်ထွင်းထွက်လာပြီး ချောင်းရေပေါ်မှာ ရောင်ပြန်ဟပ်နေတာမို့ အတော်ကို လှနေပါတယ်။ အင်စတော်လေးရှင်း အနုပညာကို ပြသထားတဲ့ နမူနာတစ်ခုပေါ့။ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ မနီလာမြို့ကနေ တစ်နာရီလောက် ကားစီးသွားရတဲ့ 'အန်ဂိုနို' ဆိုတဲ့ မြို့ငယ်လေးကို ကျွန်တော်ရောက်နေတာဖြစ်ပါ တယ်။ မြို့ခံအနုပညာသမားတွေနဲ့ မိတ်ဆွေနိုင်ငံတွေနဲ့ အနုပညာဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတွေလုပ်တဲ့ ဂျပန်ဖောင်ဒေးရှင်းတို့ ပူးပေါင်းစီစဉ်...