ရေးသူဖတ်သူ ထုတ်ဝေသူတို့ရဲ့ အခက်အခဲတွေနဲ့ နှေးကွေးလာတဲ့ ရသစာပေရေစီး

ဟိုတစ်လောက စာရေးဆရာမ နုနုရည် (အင်း၀) ရဲ့ ပြုံး၍လည်း ကန်တော့ခံတော်မူပါ၊ ရယ်၍လည်းကန်တော့ခံတော်မူပါ ဆိုတဲ့ ပင်ကိုရေးဝတ္ထုစာအုပ်ကို အဲဒီနှစ်ကမှ စတင်ချီးမြှင့်တဲ့ အာရှစာပေဆု (Man Asian Literary Prize) အတွက် ပဏာမစာရင်း တင်သွင်း လိုက်တယ်ဆိုတဲ့ သတင်းဟာ ဂန္ထဝင်မြောက်တဲ့ ပင်ကိုရေး ရသဝတ္ထုရှည် စာအုပ်တွေ အသစ်ထပ် မထွက်တာ ကြာပြီဖြစ်တဲ့ မြန်မာ့ရသ စာပေလောက ရေမျက်နှာပြင်ထက်မှာ ပလုံစီလေးတစ်လုံး ထပွက်သွားသလိုပါပဲ။ (မှတ်ချက်။ ဤဆောင်းပါးရေးစဉ်က ၂၀၀၇ ခုနှစ်ဖြစ်ပါသည်။ နုနုရည် (အင်း၀) ၏ စာအုပ် ဆန်ကာတင်စာရင်းမှာပါသည့် သတင်းထွက်လာပြီး မရှေးမနှောင်းအချိန် ဖြစ်သည်။ Man Asian Literary Prize သည် နိုဘဲလ်စာပေဆုလို တစ်ကမ္ဘာလုံးရှိ စာရေးဆရာများထဲမှ ရွေးချယ်ခြင်း မဟုတ်ဘဲ အာရှတိုက်သား စာရေးဆရာများအတွက် သီးသန့် ချီးမြှင့်သည့် ဆု ဖြစ်သည်။)
ခုချိန်မှာငြိမ်သက်နေတဲ့ မြန်မာ့ရသစာပေလောကဟာ အတိတ်က ရွှေထီးဆောင်းခဲ့ဖူးပါတယ်။ ၁၉၄၀-၇၀ ကာလမှာ စံချိန်မီဝတ္ထုတို/ရှည်တွေ လှိုင်လှိုင်ကြီး ထွက်ခဲ့ဖူးတယ်။ မြန်မာ့ဂန္ထဝင်စာရေးဆရာအများစုဟာ အဲဒီခေတ်မှာ ရှင်သန်နေထိုင်ခဲ့သူတွေ ဖြစ်တယ်။ ဒါပေမယ့်လည်း လောကရဲ့ အနိမ့်အမြင့်၊ အတက်အကျ သဘောကြောင့်ပဲလား၊ မမြဲသောအနိစ္စတရားကြောင့်ပဲလား၊ ၂၀ ရာစုကုန်ခါနီးကစလို့ ရသစာပေရေစီးဟာ အားနည်းလာတယ်။ ပြတ်တောင်း၊ ပြတ်တောင်းဖြစ်လာတယ်။ ဝတ္ထုတိုနဲ့ ကဗျာဘက်မှာ ငြင်းကြခုံကြရင်း ရေစီးကြောင်း ကောမသွားသေးပေမယ့်၊ တိုင်းခြားဝတ္ထုကြီးတွေ ဘာသာပြန်ဆိုမှု ကြိုကြားကြိုကြား ရှိနေသေးပေမယ့် တစ်ချိန်ကနာမည်ကျော်ခဲ့တဲ့ ဒဂုန်တာရာရဲ့ မေ တို့လို၊ သိန်းဖေမြင့်ရဲ့ အရှေ့ကနေဝန်း ထွက်သည့်ပမာ တို့လို၊ မြသန်းတင့်ရဲ့ ဓားတောင်ကိုကျော်၍ မီးပင်လယ်ကိုဖြတ်မည် တို့လို ဂန္ထဝင်စာရင်း သွင်းခံရတဲ့ ရသဝတ္ထုကြီးတွေလိုမျိုး အသစ်ထပ်မထွက်တော့တာ ဘာကြောင့်များပါလဲ။ ရေးမယ့်သူတွေ မရှိတော့လို့လား။ ဖတ်မယ့်သူ၊ ထုတ်ဝေမယ့်သူတွေ မရှိတော့လို့လား။ အဲ ... ဒါမှမဟုတ် “ရသ” ဆိုတာကြီးကိုက ခေတ်ကုန်သွားလို့များလား။

ရန်ကုန်အခြေစိုက် စိတ်ကူးချိုချိုစာပေတိုက်ပိုင်ရှင် ဦးစန်းဦးက အရင်ခေတ်နဲ့ ဒီဘက်ခေတ်ရဲ့ ပြောင်းလဲသွားတဲ့ အခြေအနေတွေကိုအခုလိုရှင်းပြပါတယ်။

“အရင်ခေတ်က လတ်တလောစာပေ စင်မြင့်ရှိတယ်။ (ဥပမာ-နေ့စဉ်ထုတ် သတင်းစာ၊) စာဖတ်ပရိသတ်က စောင့် ဖတ်ကြတယ်၊ စွဲလမ်းကြတယ်။ စာရေးဆရာက စိတ်ဖြောင့် လက်ဖြောင့် ရေးနိုင်ခဲ့တယ်။ ဒီနေ့ခေတ်မှာက စားဝတ်နေရေးဘက်ကို ဖြည့်ဆည်းနေရတော့ အချိန်မပေးနိုင်တော့တာကြောင့် လို့ထင်တယ်။ မဂ္ဂဇင်းတွေကလည်း ရေရှည်တည်တံ့တဲ့ မဂ္ဂဇင်းကနည်းတယ်။ ရသစာပေကို ဇောင်းပေးတဲ့ မဂ္ဂဇင်းကလည်း လက်ချိုးရေလို့ရတယ်။”

ဝတ္ထုကောင်းအသစ်ထပ်မထွက်တာမှာ ဒီနေ့ခေတ်ရဲ့ ရေးကွင်းရေးကွက် နည်း တာနဲ့ စာရေးသူအတွက် စားဝတ်နေရေး ပံ့ပိုး ဖြည့်ဆည်းမှုမှာ အာမခံချက်မပေးနိုင်တာရယ်ကို ဦးစန်းဦးကထောက်ပြပါသေးတယ်။

“ဂန္ထဝင်ဝတ္ထုကြီးတွေမှာ ခေတ်ကိုနောက်ခံထားမှ ဝတ္ထုတန်ဖိုးတက်တယ်။ ခေတ်အခြေအနေကို ဘယ်လောက် တိုက်ရိုက်ရေးထည့်လို့ ရလဲ၊ ဒါနဲ့လည်း ဆိုင်တယ်။”

မန္တလေးသား စာရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်တဲ့ ဆရာနေဝင်းမြင့်ကတော့ ဒီနေ့ခေတ်ဟာ အမြင်ယဉ်ကျေးမှု ကြီးစိုးတဲ့ခေတ် ဖြစ်တဲ့အတွက် တကောက်ကောက်လိုက်စရာ ဖျော်ဖြေမှုပုံစံတွေများလာတာကလည်း တစ်ပိုင်းပါတယ်လို့ဆိုပါတယ်။

“ဒီမေးခွန်းမျိုး (ကွယ်လွန်သူစာရေးဆရာ) ဆရာတက္ကသိုလ်ဘုန်းနိုင်ကို ကျွန်တော်မေးဖူးတယ်။ ဆရာက ဒီခေတ်မှာ ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်အတွက် အချိန်နဲ့နေရာကို သတ်မှတ်လို့မရတဲ့ပြဿနာရှိတယ်။ ဒီခေတ်မှာရေးတဲ့ဝတ္ထုရှည်တွေက (လေဟာနယ်) ထဲမှာရေးနေကြတာတွေ့ရတယ်လို့ ဖြေပါတယ်။ ခေတ်တိုင်း၊ လူတိုင်းခံစားလို့ရမယ့် အကြွင်းမဲ့အမြင်ရေးမှ ခေတ်တိုင်းပါလာနိုင်ပြီး နှိုင်းရအမြင်နဲ့ရေးနေရင် မပါနိုင်တော့ဘူးလို့ လည်း ပြောတယ်။”

မန္တလေးသား စာရေးဆရာနောက်တစ်ဦးဖြစ်တဲ့ ဆရာညိုထွန်းလူကတော့ ဂန္ထဝင်မြောက် ပင်ကိုရေး ဝတ္ထုရှည်ကြီးတွေ ထပ်မထွက်လာနိုင်တော့တာက “အရိုးဆုံးနဲ့ အရှင်းဆုံးပြောရရင် မရေးနိုင်ကြတော့ လို့ဖြစ်တယ်” လို့ ဆိုပါတယ်။ ဝါသနာစာရေးဆရာနဲ့ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းစာရေးဆရာဆိုပြီး နှစ်မျိုးရှိတဲ့နေရာမှာ ဝါသနာစာရေးဆရာကတော့ သူစိတ်ပါမှစာရေးတဲ့အတွက် ဂန္ထဝင်မြောက်လက်ရာတွေ ထွက်လာဖို့ နည်းပါသတဲ့။ ဒါဆို စာရေးပြီးအသက်မွေးသူတွေကရော။

“ရသဝတ္ထုတွေ ထွက်လာနိုင်ဖို့ ဝမ်းစာလိုပါတယ်။ ... ဘဝအမြင်နဲ့ ကြည့်လိုက်ရင် စိတ်အလုပ်ရုံထဲ နှစ်ထားရတဲ့ စာရေးဆရာရဲ့ဘဝဟာ ဘာမှအာမခံချက် မရှိပါဘူး။ လက်လှုပ်မှ ပါးစပ်လှုပ်ရတဲ့အဖြစ်ပါ။

“ကျွန်တော်တို့ဖြတ်သန်းနေကြရတဲ့ ခေတ်ရဲ့ထမင်းအိုးစရိတ်ကလည်း နည်းတာမဟုတ်တော့ တစ်ခါတလေ အဲဒီ ဝမ်းစာပြည့်ဖို့ ကိစ္စထဲမှာပဲ အချိန်ကုန် သွားကြရတယ်”တဲ့။

ဆရာညိုထွန်းလူကလည်း ဆရာ နေဝင်းမြင့်လိုပဲ ဒီနေ့ခေတ်ရဲ့ရုပ်ဝတ္ထု ပစ္စည်းလွှမ်းမိုးမှုကို ထောက်ပြသွားပါ တယ်။ ဝတ္ထုကြီးတွေဟာ အရင်ခေတ်ကလို လူတွေရဲ့ (အထူးသဖြင့်လူငယ်တွေရဲ့) အသည်းနှလုံးကို သိမ်းကျုံးမယူနိုင်တော့ဘူး။ လူငယ်တွေရဲ့ အာရုံဝင်စားမှုဟာ ဝတ္ထုကောင်းတစ်ပုဒ်ကနေ အခြားအရာ တွေဘက်ဆီ ရွေ့လျားသွားကြပါပြီ။ ကျေးလက်ဆိုလည်း ကျေးလက်အလျောက်၊ မြို့ပြဆိုလည်း မြို့ပြအလျောက် “နေခဲ့တဲ့ နေရာဒေသနဲ့ ဘ၀ဖြတ်သန်းမှု ကွာဟသွားရင် အာရုံခံစားမှုကလည်း အနည်းနဲ့ အများကွာခြားသွားမှာ”ပါတဲ့။

“လွန်ခဲ့တဲ့ ၁၅ နှစ်လောက်ကစပြီး ကွန်ပျူတာဂိမ်းတွေ ပေါ်လာတယ်။ သတင်းဆက်သွယ်ရေး စနစ်ဖွံ့ဖြိုးလာ တယ်။ ဂြိုဟ်တုစလောင်း၊ လက်ကိုင်ဖုန်း၊ အခုအင်တာနက်၊ လူငယ်တွေမှာ ကြီးပွား တိုးတက်ချင်တဲ့ ဇောတွေကပ်နေတယ်။ ဗီဒီယို၊ ဂီတတွေကအစ မြန်မြန်သွက်သွက် ခံစား၊ နောက်ထပ် အသစ်ရောက်လာရင် အဲဒီအထဲကို စိတ်အာရုံရောက် သွားတယ်၊ အငှားဆိုင်က လစဉ်ထုတ် မဂ္ဂဇင်းတွေ ငှားကြ၊ ကိုယ်ကြိုက်တာ လေးပဲဖတ်၊ ကြည့်၊ နောက်တစ်နေ့ပြန်အပ်၊ ဒီအထဲ ဗီဒီယိုခွေငှားတာနဲ့ ဈေးကွက်ခြင်းယှဉ်ရင် စာအုပ်ငှားတာထက် တွက်ခြေကိုက်တဲ့ ဗီဒီယိုအခွေငှားတာဘက်ကိုပိုပြီး အာရုံရောက်သွားတယ်။

“ပြောချင်တာကတော့ ခေတ်လူငယ်အများစုဟာ ဝတ္ထုရှည်မှ၊ လုံးချင်းမှရယ် မဟုတ်ဘူး။ စာဖတ်ခြင်းအလေ့ကို အားနည်းနေတာ”လို့ ဆရာညိုထွန်းလူက ဆိုပါတယ်။

စာရေးသူ၊ ထုတ်ဝေသူနဲ့ စာဖတ်သူဆိုပြီး သုံးဦးသုံးဖလှယ်ရှိရာမှာ ရေးသူနဲ့ဖတ်သူတွေမှာ သူ့ပြဿနာနဲ့သူ ရှိနေကြတယ်။ ဒါဆို ထုတ်ဝေသူကရော။

“ဘာသာပြန်နဲ့ လုံးချင်းတွေက အာမခံ ချက်ပေးဖို့ ခဲယဉ်းတယ်။ မြှုပ်နှံဖို့က ခဲယဉ်းတယ်။ စီးပွားရေးဘက်က တွက် ကြည့်ရင် မလွယ်နိုင်ဘူး။ အချိန်ပေးဖတ် နိုင်တဲ့သူက ရှားတယ်” လို့ ဦးစန်းဦးက ပြောပါတယ်။

ရသဝတ္ထုကြီးတွေနဲ့ တခြားသုတစာအုပ်တွေရဲ့ ရောင်းရတဲ့အုပ်ရေအချိုးကလည်း တော်တော်ကွာပါတယ်။ စာအုပ်ဆိုင်တွေရဲ့ အရောင်းရဆုံးစာအုပ်စာရင်းမှာ ဝတ္ထုစာအုပ်ကောင်းတွေဟာ ပါဝင်လေ့မရှိကြပါဘူး။ ဦးစန်းဦးကတော့ အသုံးချစာအုပ်တွေဟာ တကယ့်လိုအပ်ချက်၊ “ရသကျတော့ တကယ့်လိုအပ်ချက် လို့ ပြောရခက်တယ်။ မဝယ်လည်းဖြစ်တဲ့ အရာတွေကိုး”တဲ့။

ဒါကိုကြည့်ရင် ထုတ်ဝေသူတစ်ဦးဟာ အဝယ်နည်းမယ့်ဝတ္ထုစာအုပ်အသစ်ကို စွန့်စားထုတ်ဝေဖို့ဆိုတာ တော်ရုံစာပေချစ်စိတ်နဲ့မရဘူးဆိုတာ ပေါ်လွင်လာပါပြီ။ သူ့ထက်စာရင် အရင်ကနာမည်ရှိခဲ့တဲ့ စာအုပ်အဟောင်းတွေကိုပဲ ပြန်ရိုက်ကြတာမဆန်းပါဘူး။

“အကယ်၍ ဝတ္ထုကောင်းရှိလာခဲ့ရင် ထုတ်မှာပါ။ အရင်ကရှားပါးတွေတောင် ထုတ်ခဲ့ရင် ဘာလို့မထုတ်ရမှာလဲ” လို့ ဦးစန်းဦးကပြောပါတယ်။ ဦးစန်းဦးလို ထုတ်ဝေသူမျိုး ဒီကနေ့စာပေလောကမှာ ဘယ်နှယောက် ရှိနိုင်ပါမလဲ။

တွက်ခြေမကိုက်လို့ မထုတ်၊ အကြောင်း အမျိုးမျိုးကြောင့် မရေးကြ၊ မရေးကြလို့ အလှမ်းဝေးပြီးမဖတ်ကြ ဆိုတဲ့ မုန့်လုံးစက္ကူကပ်သံသရာကလွတ်အောင်ဆိုရင် ဘယ်သူကဘယ်လိုစပြီး ဦးဆောင်ကြမလဲ။ အားလုံးဝိုင်းဝန်းနည်းလမ်းရှာရမှာပါ။

“ဝတ္ထုအသစ်တွေ ထွက်လာအောင် အခြေအနေဖန်တီးပေးနိုင်ဖို့ပါပဲ။ ရသ စာပေတွေနေရာပေးမယ့် ဂျာနယ်တို့၊ မဂ္ဂဇင်းတို့လိုအပ်ပါတယ်။ အနစ်နာခံပြီးရေးမယ့်စာရေးဆရာတွေ လိုအပ်ပါတယ်။ သူတို့ခမျာ အားထုတ်တာနဲ့ မတန်တဲ့ စာမူခကို ရရမှာ” လို့ ဦးစန်းဦးကဆိုပါ တယ်။

အကယ်၍ ဦးစန်းဦးပြောသလို စာရေးဆရာတွေအတွက် “စင်မြင့်” တွေရှိလာရင်လည်း စာရေးဆရာရဲ့ ကလောင်ဟာ ပရိသတ်ရဲ့ နှလုံးသားဆီအရောက်သွားဖို့ ထက်နေအောင် သွေးနေရ ပါလိမ့်မယ် ဆိုတာကို မီးမောင်းထိုးပြထားတဲ့ ဆရာညိုထွန်းလူရဲ့ စကားနဲ့ နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။

“ရသဝတ္ထုရေးတဲ့ စာရေးဆရာဟာ ရသကိုပေးနိုင်စွမ်းရှိတဲ့ စကားလုံးတွေကို ချစ်တတ်ရမယ်။ အဆက်မပြတ် ဖတ်မှတ် စုဆောင်းပြီးမှ ရသခံစားမှုအားကောင်းတဲ့ စကားလုံးတွေ ဖန်တီးနိုင်အောင် ကြိုးစား ရတယ်။ ဖန်တီးခြင်းအတတ်ပညာဟာ ဘယ်တော့မှ ပြည့်စုံတယ်လို့ မရှိပါဘူး။ ရသဖန်တီးခြင်းအတတ်ပညာဟာ ဘယ်တော့မှ ပြည့်စုံတယ်လို့ မရှိပါဘူး။ ရသဝတ္ထုတွေဟာ စာရေးဆရာရဲ့ နှလုံးသားထဲက ထွက်လာတာပါ။”

မြန်မာတိုင်း(မ်) ဂျာနယ်၊ အမှတ် ၃၂၉။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ။

ဆက်စပ်ဖတ်ရှုစရာ

သီတာ

ရသစာပေတိမ်ကောမသွားဘူးလို့ဆိုတဲ့ နုနုရည် (အင်းဝ)

ဆောင်းပါးကဏ္ဍမှာ အခြားဖတ်စရာ