Skip to main content

အနုသုခုမမြို့များ ပေါ်ထွန်းရေးဆီသို့

နံနက်ခင်းရဲ့ နေရောင်ခြည်က အခန်းပြတင်းတံခါးမှန်ကိုသာမက ပါးလွှာတဲ့ လိုက်ကာကိုပါ ဖောက်ထွင်းပြီးကျအလာ ကျွန်တော် အိပ်ရာက နိုးလာပါတယ်။ ပြတင်းပေါက်ကနေ မျှော်ငေး ကြည့်လိုက်ရင်တော့ ယာဉ်တွေ၊ လူတွေ ဥဒဟို သွားလာ နေတဲ့ မင်းလမ်းမကြီးရှိပြီး လမ်းဟိုဘက် မှာတော့ အိမ်ပုလေးတွေနဲ့ အတူ နေမင်းကြီး မေးတင်လို့ ထွက်ပြူလာရာ မြို့ပြင် ဟိုးအဝေးက စိမ်းမြနေတဲ့ တောင်တန်း တောင်ကြော တစ်ခု။


မင်းလမ်းမဟာ ချောင်းငယ်တစ်ခု အပေါ်ကဖြတ်သန်းသွားတယ်။ ချောင်းဖြတ်တံတားပေါ်က ကြည့်ရင်တော့ ချောင်းအထက်မှာ ကြိုးနဲ့ဆိုင်းထားတဲ့ အိမ်ငယ်တစ်လုံးကို မြင်ရတယ်။ ညတုန်းကတော့ ဒီအိမ်ရဲ့ အတွင်းမှာ ထွန်းထားတဲ့မီးရောင်က စက္ကူတစ်မျိုးနဲ့ လုပ်ထားတဲ့ အိမ်နံရံကိုဖောက်ထွင်းထွက်လာပြီး ချောင်းရေပေါ်မှာ ရောင်ပြန်ဟပ်နေတာမို့ အတော်ကို လှနေပါတယ်။ အင်စတော်လေးရှင်း အနုပညာကို ပြသထားတဲ့ နမူနာတစ်ခုပေါ့။

ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ မနီလာမြို့ကနေ တစ်နာရီလောက် ကားစီးသွားရတဲ့ 'အန်ဂိုနို' ဆိုတဲ့ မြို့ငယ်လေးကို ကျွန်တော်ရောက်နေတာဖြစ်ပါ တယ်။ မြို့ခံအနုပညာသမားတွေနဲ့ မိတ်ဆွေနိုင်ငံတွေနဲ့ အနုပညာဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတွေလုပ်တဲ့ ဂျပန်ဖောင်ဒေးရှင်းတို့ ပူးပေါင်းစီစဉ်တဲ့ ပြည်သူနဲ့ထိစပ်တဲ့ အနုပညာဆိုင်ရာ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးပွဲနဲ့ ခြောက်ကြိမ်မြောက် နီယိုအန်ဂိုနို အနုပညာပွဲတော်ကို တက်ရောက်ဖို့ ရောက်ရှိနေတာပါ။ မြို့ငယ်လေးဆိုပေမယ့် မြို့အနီးက နိုင်ငံ့အကြီးဆုံး လဂူးနာရေအိုင်ကြီး (Laguna de Bay) ရဲ့ ကမ်းစပ်တစ်လျှောက်က လယ်စိုက်ခင်းတွေနဲ့ တံငါရွာတန်းလေးတွေနဲ့ ဆက်သွားတာမို့ ဧရိယာအတော်ကြီးပါတယ်။ အန်ဂိုနိုဟာ မနှစ်က တိုက်ခတ်သွားတဲ့ တိုင်ဖုန်းမုန်တိုင်း အွန်ဒွိုင်းရဲ့ ဒဏ်ကိုလည်း အတော်လေးခံခဲ့ရတဲ့ ဒေသဖြစ်ပါတယ်။

အန်ဂိုနိုဟာ 'ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံရဲ့ အနုပညာမြို့တော်'လို့ ကျော်ကြားတဲ့မြို့ဖြစ်ပါတယ်။ ကွယ်လွန်သွားကြပြီ ဖြစ်တဲ့ လူစီယို စန် ပက်ဒရို နဲ့ ကားလို့စ် ဘိုတောင်း ဖရန်စစ္စကို ဆိုတဲ့ နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် အမျိုးသား အနုပညာရှင်ကြီးနှစ်ဦးကြောင့်လည်း ပိုကျော်ကြားပါတယ်။ ဒါ့ပြင် မြောက်မြားလှစွာသော အနုပညာရှင် မျိုးဆက်ကြီး ငယ်တွေလည်း နေထိုင်ခဲ့၊ နေကြဆဲပါ။ သူတို့ရဲ့ ဖန်တီးမှုလက်ရာတွေကလည်း နေရာအနှံ့မှာ လက်ညှိုးထိုးမလွဲ။ အန်ဂိုနိုမြို့ဆီ ရောက်သွားရတာဟာ အနုပညာလက်ရာပစ္စည်း အမျိုးအစား ပေါင်းစုံကို စုပုံပြသထားတဲ့ ပြတိုက်ကြီး၊ ပြခန်းကြီးတစ်ခုထဲကို ရောက်သွားရသလိုပါပဲ။

ဒီထဲကမှ ဒီမြို့က မြို့ခံအနုပညာသမားတွေက အဓိကဦးဆောင်ပြီး အနုပညာနဲ့ဆိုင်တဲ့ လှုပ်ရှားမှုတွေ လုပ်ဆောင်ဖို့ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ 'နီယိုအန်ဂိုနို' လို့ ခေါ်တဲ့ အဖွဲ့အစည်းလေးကတော့ မြို့ကို လှုပ်ရှားသက်ဝင်မှု အရှိစေဆုံးလို့ ပြောလို့ရပါတယ်။ ဒီအဖွဲ့အစည်းက ဦးဆောင်ပြီးတော့ပဲ 'ပြည်သူနဲ့ထိစပ်တဲ့ အနုပညာပွဲတော်' (Public Art Festival) ကို ကျင်းပလာတာ ဒါပါနဲ့ဆို ခြောက်ကြိမ်တိုင်ပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်က စတည်ထောင်ခဲ့တဲ့ နီယိုအန်ဂိုနိုမှာ အနုပညာနယ်ပယ် အသီးသီးက အနုပညာရှင်တွေ အသင်းဝင် အဖြစ်ပါဝင်ပြီး ဂျပန်တို့ အမေရိကန်တို့က အနုပညာရှင်အချို့တောင် ပါဝင်ကြပါတယ်။

အနုပညာပွဲတော်နဲ့ တစ်ပါတည်းကျင်းပတဲ့ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးပွဲတော့ ပြည်တွင်းနဲ့ နိုင်ငံတကာက အနုပညာသမားတွေ၊ အနုပညာ ဘာသာရပ်ပညာရှင်တွေတွေ့ဆုံပြီး ယနေ့ကမ္ဘာမှာခေတ်စားနေတဲ့ စကားလုံးဖြစ်တဲ့ အနုသုခမမြို့ (Creative City) တွေ တည်ဆောက် နေကြရာမှာ အန်ဂိုနိုမြို့လေးကလည်း ဘယ်အခန်းကဏ္ဍက နေပါဝင်မလဲ၊ အန်ဂိုနိုကရော အနုပညာရသမြောက် တဲ့မြို့ဖြစ်ဖို့ရာ ဘယ်လောက် အလားအလာရှိသလဲဆိုတာကို နှီးနှောတိုင်ပင်ကြတာပဲဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို ရသမြောက်တဲ့မြို့ အဖြစ်ဖန်တီးတဲ့ နေရာမှာ အဓိကကျတဲ့ အချက်ကတော့ ခုနကဆိုခဲ့တဲ့ ပြည်သူနဲ့ထိစပ်တဲ့ အနုပညာတွေ များများစားစား ပြုလုပ် ဖန်တီးရေးပါပဲ။

ပြည်သူနဲ့ထိစပ်တဲ့အနုပညာ (Public Art) ဆိုတာကတော့ အနုပညာပစ္စည်းတွေဟာ တသီး ပုဂ္ဂလ ဆန်လွန်း တဲ့လေးဘက်လေးတန် နံရံတွေ ကြားမှာ ရှိနေရာကနေ အများပြည်သူနဲ့ စပ်ဆိုင်တဲ့ နေရာတွေဆီကို ပြောင်းရွှေ့ ရောက်ရှိလာတာ ကိုခေါ်တာပါ။ အနုပညာဟာ အနုပညာရှင်နဲ့ အနုပညာကို စိတ်ဝင်စားသူ ကွက်ကွက်လေး အတွက်ပဲ မဟုတ်တော့ဘဲ အများပြည်သူအားလုံးနဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့ ပစ္စည်းတွေဖြစ်လာတာ၊ အနုပညာနဲ့ ပြည်သူနဲ့တစ်သားတည်း ဖြစ်သွားတာပါ။ အစဉ်အလာအရတော့ ဗိသုကာလက်ရာမြောက် အဆောက် အအုံတွေ၊ အထိမ်းအမှတ်ပစ္စည်းတွေ၊ ရုပ်တုတွေ၊ ကျောက်တိုင်တွေ၊ ဆေးရေးပန်းချီ စတာတွေဟာ ပြည်သူနဲ့ ထိစပ်တဲ့ အနုပညာလို့ ဆိုကြပေမယ့် သူ့ရဲ့အဓိပ္ပာယ် သတ်မှတ်ချက်ကတော့ ဒီထက်ပိုပြီး ကျယ်ဝန်းတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဆိုခဲ့တဲ့ သက်ငြိမ်ပစ္စည်းတွေသာမက သက်ဝင်လှုပ်ရှား အနုပညာတွေဖြစ်တဲ့ အက၊ စီတန်းလှည့်လည် သရုပ်ပြခြင်း၊ လဟာပြင် (သို့မဟုတ်) လမ်းမထက်က ဇာတ်ကပွဲတွေ၊ ကဗျာရွတ်ပွဲ စတာတွေကိုလည်း ဒီခေါင်းစဉ်အောက်မှာ ထည့်သွင်းလို့ရပါတယ်။

ဆွေးနွေးပွဲမှာတော့ တက်ရောက်လာတဲ့ နိုင်ငံတကာအနုပညာသမားနဲ့ ပညာရှင်အချို့က စာတမ်း ဖတ်ကြပါတယ်။ အများနဲ့ဆိုင်တဲ့ အနုပညာအပေါ် ပြည်သူလူထုရဲ့လက်ခံနိုင်မှုအကြောင်း ထိုင်းနိုင်ငံက အနုပညာသမိုင်းဆရာမ မစ္စ ထာနဝီ ချိုပရာဒစ်၊ အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံ၊ ယို့ဂျာကာတာမြို့က နံရံဆေးရေး ပန်းချီနဲ့ မှုတ်ဆေးပန်းချီတွေအကြောင်းကို အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံက ပန်းချီဆရာမ မစ္စအီယာနီ အာရာဟာမေနီ၊ ဂျပန်နိုင်ငံက အနုပညာမြို့တွေအကြောင်းကို ဂျပန်နိုင်ငံ အိုဆာကာစီးတီးတက္ကသိုလ်က ပါမောက္ခ ဒေါက်တာ မာဆာယုကီ ဆာဆာကီးနဲ့ ဖိလစ်ပီနိုစာပေနဲ့ ဖိလစ်ပိုင်သမိုင်းတို့ ဆက်စပ်မှု အကြောင်းကို ဖိလစ်ပီနို အမျိုးသားအနုပညာရှင် ပါမောက္ခ ဘျန်ဗဲနိဒို လွန်ဘဲရာတို့က အသီးသီး စာတမ်းဖတ်ကြပါတယ်။ သူတို့အသီးသီး ဖတ်ကြားသွားတဲ့ခေါင်းစဉ်တွေဟာ အလွန်စိတ်ဝင်စားဖို့ကောင်းတဲ့ အကြောင်းအရာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီထဲကမှ ပါမောက္ခ ဒေါက်တာ ဆာဆာကီးရဲ့လေ့လာချက်ကတော့ အတော်လေးကို စိတ်ဝင်စားစရာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဂလိုဘယ် လိုက်ဇေးရှင်းခေါ် ကမ္ဘာ့ရေစီးကြောင်းကြီးရဲ့ဂယက်နဲ့အတူ စက်မှုထွန်းကားတဲ့ နိုင်ငံကြီးတွေမှာ စက်မှုအခြေပြု မြို့ပြတည်ထောင်မှုစနစ်ကနေ ယဉ်ကျေးမှုအခြေပြုမြို့ပြ တည်ထောင်မှုဘက်ကို ပြောင်းလဲလာခဲ့တဲ့အကြောင်းပါပဲ။ ကမ္ဘာ့ရေစီးကြောင်း အသစ်ထဲမှာ အရင်းရှင် နိုင်ငံကြီးအချို့အနေနဲ့ ကုန်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်မှု အခြေခံစီးပွားရေးကနေ အသိပညာနဲ့ သတင်း အချက်အလက်တွေပေါ်မှာ အခြေခံတဲ့ စီးပွားရေးအသွင်ဘက်ကို ၂၀ ရာစု အကုန်၊ ၂၁ ရာစု အစပိုင်းမှာ ယိမ်းမှန်းမသိ ယိမ်းလာခဲ့ ကြပါတယ်။ အဲဒီ စီးပွားရေး အသွင် သဏ္ဌာန်အသစ်ရဲ့ အဓိကနောက်ကွယ်က ထောက်တိုင်ကတော့ အနုပညာနဲ့ နည်းပညာဆိုင်ရာ တီထွင်ဖန်တီးမှုတွေပါပဲတဲ့။

 အရင်ကဆိုရင် တိုင်းပြည်တစ်ပြည် စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက် လာပြီဆိုရင် ပြယုဂ်အဖြစ် စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းတွေ ထွန်းကားတဲ့မြို့ကြီးတွေ ပေါ်လာမယ်။ ဒီမြို့ကြီးတွေမှာ လူဦးရေတွေများလာမယ်။ တိုက်တာအဆောက်အအုံတွေ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမယ်။ အလွန်လျင်မြန်တဲ့ ခေတ်မီယာဉ်တွေ ရထားတွေရှိလာမယ်။ အဲလိုမျိုးရုပ်ဝတ္ထု တိုးတက်မှုကိုသာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအဖြစ် ရှုမြင်ပြီး စီးမျောလိုက် ခဲ့ကြရာကနေ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာခံစားမှုကဏ္ဍတွေဖြစ်တဲ့ ကဗျာ၊ စာပေ၊ ဂီတ၊ ပန်းချီ၊ ပန်းပုစတဲ့ အနုပညာဘက်ကို တစ်ဖန်ပြန်ပြီးလှည့် လာကြပါတယ်။ ဒီလိုမျိုး ကမ္ဘာ့မြို့ကြီးအချို့ကို စက်မှုမြို့ အဖြစ်ကနေ အနုသုခုမမြို့ကြီးတွေအဖြစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲ လာကြရာမှာ အရေးပါတဲ့ အခြေခံအချက်တွေအပေါ်ကို အခြေပြုတယ်လို့ ဒေါက်တာ ဆာဆာကီးက သူ့စာတမ်းမှာ သုံးသပ်ပြထားပါတယ်။

အနုသုခုမမြို့တစ်မြို့ဖြစ်အောင် ဖန်တီးတော့မယ်ဆိုရင် အဲဒီမြို့မှာ (တစ်) အနုပညာသမားတွေ၊ သိပ္ပံ ပညာရှင်တွေ၊ အင်ဂျင်နီယာတွေ၊ ပန်းဆယ်မျိုး အတတ်ပညာရှင်တွေ အရေအတွက်လည်း များလာရမယ်၊ လှုပ်ရှားမှု တွေလည်း တိုးလာရပါမယ်။ (နှစ်) မြို့ပြ ပတ်ဝန်းကျင်ရဲ့ အငွေ့အသက်တွေ၊ ဖန်တီးမှုတွေကို ခံစားနိုင် ရလောက်အောင် အဲဒီမြို့သူမြို့သားတွေကလည်း ငွေနဲ့ကြေးနဲ့ ဖြစ်လာရမယ်၊ မိုးလင်း မိုးချုပ် တကုပ်ကုပ် အလုပ်ချည်းပဲလုပ်နေတာမျိုး မဟုတ်ဘဲ အနုပညာလက်ရာတွေ၊ ပစ္စည်းတွေကို ခံစားနိုင်ရ လောက်အောင် အချိန်ပေးနိုင်ရမယ်။ (သုံး) ရုပ်ရှင်၊ ဗီဒီယို၊ ဂီတ၊ ပန်းချီပန်းပုစတဲ့ ယဉ်ကျေးမှု အနုပညာလောကထဲ စီးပွားဖြစ် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံကြတဲ့သူတွေ၊ အလုပ်သမားတွေလည်း တိုးတက်များပြား လာရမယ်လို့ ဒေါက်တာ ဆာဆာကီးက ဆို ပါတယ်။

ဒါတင်မကပါဘူး။ အနုသုခုမမြို့တစ်မြို့မှာ အနုပညာရပ်ဆိုင်ရာ အထောက်အကူပြု အဆောက်အအုံ တွေဖြစ်တဲ့ တက္ကသိုလ်တွေ၊ နည်းပညာကျောင်းတွေ၊ သုတေသနအဖွဲ့အစည်းတွေ၊ ကဇာတ်ရုံတွေ၊ စာကြည့်တိုက်တွေနဲ့ အခြားယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံတွေ အရေအတွက်ရော အရည်အချင်းပိုင်းပါ များပြားလာဖို့ လိုပါတယ်။ ဒါ့ပြင် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်တွေကို ထိန်းသိမ်းမှု လည်း ရှိရမယ်။ နိုင်ငံသားတွေ၊ မြို့သားတွေကလည်း ကိုယ်နဲ့မဆိုင် သလိုမနေဘဲ ပူးပေါင်းပါဝင်လာရမယ်။ နောက်ဆုံး အဆင့်အနေနဲ့ အဲဒီလိုမျိုး ပြည်သူပြည်သားတွေက တိုင်းပြည်၊ မြို့ရွာတွေရဲ့ ယဉ်ကျေးမှု အနုပညာ ဆိုင်ရာလှုပ်ရှားမှုတွေမှာ တက်တက်ကြွကြွ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တာကို ခွင့်ပြုမယ့်၊ မူဝါဒတွေ ချမှတ်ပေးပြီး လိုအပ်တဲ့ ငွေကြေးပိုင်းစတဲ့ ပံ့ပိုးမှုတွေပေးမယ့် အစိုးရတစ်ရပ်လည်း လိုပါတယ်လို့ ဒေါက်တာ ဆာဆာကီးက ဆိုပါတယ်။

ဒေါက်တာဆာဆာကီးရဲ့ စာတမ်းအရ ကုလသမဂ္ဂပညာရေး၊ သိပ္ပံပညာနဲ့ ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့ကြီး (ယူနက်စ်ကို) အနေနဲ့ ကမ္ဘာကြီးရဲ့ ပေါကြွယ်လှတဲ့ ယဉ်ကျေးမှုမျိုးစုံကို ထိန်းသိမ်းဖို့ရာ ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှုအနုပညာမြို့တော် ကွန်ရက်ကို ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှာစတင်ကြေညာခဲ့ပြီး အဲဒီအထဲမှာ ကမ္ဘာ့မြို့ကြီး ၁၉ မြို့ကို အနုသုခုမ မြို့တော်များ အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားကြပါတယ်။ အဲဒါတွေကတော့ အာဆွမ် (အီဂျစ်)၊ စန်တာဖေးနဲ့ အိုင်အိုဝါ (ယူအက်စ်)၊ နာဂိုယာ၊ ကိုဘေးနဲ့ကာနာ ဇာဝါ (ဂျပန်)၊ ဘာလင်(ဂျာမနီ)၊ ဗျူနိုအေးရီးစ် (အာဂျင်တီးနား)၊ မွန်ထရီယယ် (ကနေဒါ)၊ ရှင်းကျန် (တရုတ်)၊ ဂလတ်စ်ဂို၊ အီဒင်ဘာ့ဂ်နဲ့ ဘရက်ဖို့ (ယူကေ)၊ ပိုပါယံ (ကိုလံဘီယာ)၊ မဲလ်ဘုန်း (ဩစတြေးလျ)၊ ဘိုလော့ဂ်ညာ (အီတလီ)၊ ဆဗီးလ် (စပိန်)၊ ဂန့်ထ်မြို့ (ဘယ်လ်ဂျမ်) နဲ့ လီယွန်း (ပြင်သစ်)တို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါနဲ့ဆက်စပ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံမှာရော ဘယ်မြို့ကြီးတွေကို အနုသုခုမမြို့တွေအဖြစ် တည်ဆောက်လို့ ရမလဲလို့ ကျွန်တော်စဉ်းစားနေမိပါတယ်။ ဒေါက်တာဆာဆာကီး ပြောခဲ့တဲ့အချက်တွေနဲ့ပဲ ချိန်ထိုးပြီး စဉ်းစားကြည့်တော့ ဖြစ်နိုင်ခြည် နှစ်မြို့ကို သွားတွေ့မိပါတယ်။ အဲဒါတွေကတော့ ရန်ကုန်နဲ့ မန္တလေးတို့ပါပဲ။
မြို့တော်ဟောင်းနဲ့ စီးပွားရေးမြို့တော်ရန်ကုန်မှာ ခေတ်ဟောင်းနဲ့ ခေတ်သစ်ဗိသုကာလက်ရာ အဆောက် အအုံ တွေရှိတယ်။ ရွှေတိဂုံစေတီလို ရှေးဟောင်းဘာသာရေး အဆောက်အအုံတွေ၊ ၁၉၀၀ ပြည့်လွန်နှစ် ကိုလိုနီခေတ်ကတည်ဆောက်ခဲ့တဲ့ ရှေးလက်ရာ အဆောက်အအုံတွေ အမြောက်အမြား ကျန်ရှိပါသေးတယ်။ နိုင်ငံရဲ့ထင်ရှားကျော်ကြားတဲ့ ပန်းချီ၊ ပန်းပုဆရာတွေ၊ စာရေးဆရာ၊ ကဗျာဆရာ၊ ဂီတသမားတွေ၊ အနုပညာဝေဖန်ရေးဆရာတွေနဲ့ အနုပညာသုတေသီတွေ စုဝေးနေထိုင်ကြရာမြို့ ဖြစ်ပါတယ်။ နာမည်ကျော် အနုပညာရှင်ကြီး ရွှေတိုင်ညွန့်ဟာဆိုရင် ရန်ကုန်ကြည့်မြင်တိုင် ထီးတန်း အရပ်မှာမွေးတဲ့ ရန်ကုန်သား စစ်စစ်ကြီး ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ဂီတနဲ့ရုပ်ရှင်ဆိုင်ရာ ထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းအများစု အခြေစိုက်ရာလည်း ဖြစ်ပါ တယ်။ ရန်ကုန်ရဲ့ အားသာချက်တစ်ခုကတော့ အနုပညာပစ္စည်း၊ လက်မှုပစ္စည်းတွေ စုစည်းခင်းကျင်း ပြသလို့ရနိုင်တဲ့ အနုပညာတင်ဆက်မှုတွေလုပ်နိုင်တဲ့ ပန်းခြံတွေ၊ ရင်ပြင်တွေ၊ ရေကန်တွေ အများ အပြားရှိခြင်း ပါပဲ။ ဆိုင်ကလုန်း နာဂစ်ကြောင့် လဲပြိုကျခဲ့တဲ့သစ်ပင်တွေကို ခုတ်ထစ်ဖြတ်တောက်ပြီး ဥယျာဉ်သုံး ပစ္စည်းတွေ၊ ရိုးရာပန်းပုရုပ်တွေ ထုလုပ်ပြီး အများပြည်သူနဲ့ ဆိုင်တဲ့နေရာတွေမှာ ပြသထား နိုင်ခြင်းကလည်း အနုပညာမြို့တော် တစ်ခုဖြစ်နိုင်ခြေ ရှိကြောင်းကို ပံ့ပိုးပေးတဲ့ အချက်တစ်ချက် ဖြစ်တယ်လို့ ကျွန်တော်မြင်ပါတယ်။

မင်းနေပြည်တော်ဟောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုမြို့တော်ဖြစ်တဲ့ မန္တလေးမြို့ဟာဆိုရင်လည်း အနာဂတ်မှာ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အနုသုခုမမြို့တော်တစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ ၁၉ ရာစုနှစ်က လက်ရာ ဘုန်းတော်ကြီး ကျောင်းတွေ၊ စေတီဘုရားပုထိုးတွေ၊ အဆောက်အအုံတွေ အထင်အရှားကျန်ရှိသေးတဲ့ မင်းနေပြည်တော်  ဟောင်း ဖြစ်တာနဲ့အညီ နန်းတွင်းမှာ အမှုထမ်းခဲ့တဲ့ ရိုးရာအနုပညာရှင်တွေ၊ အသိပညာရှင် အတတ်ပညာရှင် တို့ စုဝေးအခြေချခဲ့ကြသလို သားစဉ်မြေးဆက် ပညာအမွေတွေကို လက်ဆင့်ကမ်းခဲ့ကြတာ ဒီနေ့ထိပါပဲ။ သဘင်၊ ဂီတ၊ စာပေ၊ အနုသုခမတွေသာမက ရွှေခြည်ထိုး၊ ငွေခြည်ထိုး၊ ပိုးချည်ထည်၊ ရွှေဆိုင်းစတဲ့ ရိုးရာလက်မှု အနုပညာလုပ်ငန်းတွေ ပန်းဆယ်မျိုး အတတ်တွေ ကလည်း ယနေ့ထက်တိုင် ထွန်းကားနေ ဆဲပါ။ နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်နဲ့ မြို့မငြိမ်းတို့လို မြန်မာ့ဂုဏ်ဆောင် ဂီတပညာရှင်ကြီး နှစ်ဦးကလည်း မန္တလေးရဲ့ဂုဏ်သတင်းကို ပိုလို့မွှေးပျံ့စေပါတယ်။ ရန်ကုန်နဲ့ မန္တလေးနှစ်မြို့ဟာ နိုင်ငံရဲ့ပန်းချီပန်းပုကျောင်းနဲ့ ပန်တျာကျောင်းတို့ရှိတဲ့ နှစ်ခုတည်းသောမြို့တွေလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကျောင်းတွေကဆင်းတဲ့ ပညာသည် အရေအတွက်က နည်းကောင်းနည်းမှာ ဖြစ်ပေမယ့် ဒီကျောင်းဆင်းတွေ ထဲကနေ ယနေ့ အနုပညာ လောကမှာ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုတဲ့သူတွေ ရှိနေပြီမို့ လျှော့တွက်လို့တော့ မရပါဘူး။

ရန်ကုန်နဲ့မန္တလေးမြို့တွေဟာ အနုသုခုမမြို့ကြီးများအဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ဖို့ လိုအပ်တဲ့အရည်အသွေးတွေ ရှိပြီးသားလို့ ကျွန်တော် ယုံကြည်ပါတယ်။ အဓိကလုပ်ဆောင်ဖို့လိုနေတာက လေးဘက် လေးတန် နံရံတွေကြားမှာပဲ ဒီ အနုပညာတွေကို ပိတ်လှောင်မထားဘဲ၊ လူထုပါထိတွေ့မှုရှိအောင် အများပြည်သူနဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့ နေရာတွေဆီ ရောက်အောင် ပို့ဆောင်ဖို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ လူထုရဲ့ခံစားမှု၊ တုံ့ပြန်မှုတွေရအောင် လုပ်ပေးဖို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါတွေ အားလုံးထက်ပိုအရေးကြီးတာ ကတော့ လူထုအနေနဲ့ ကိုယ့်ရှေ့မှောက် ရောက်လာမယ့် အနုပညာလက်ရာတွေကို ခံစားနိုင်ဖို့ရာ အချိန်နဲ့ငွေကြေးရှိဖို့ရယ်၊ အစိုးရပိုင်းကလည်း အားပေးအားမြှောက်ပြု ထောက်ပံ့မှုရှိဖို့ပဲဖြစ်တယ်လို့ ဆိုချင်ပါတယ်။ ဒါဟာရုပ်ဝတ္ထုလွှမ်းမိုးတဲ့ ၂၁ ရာစုမှာ မြန်မာနိုင်ငံအနေနဲ့လည်း စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရည်အသွေးတွေ ပြိုင်တူတိုးတက် ဖို့ရာ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုပဲ ဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။

မြန်မာတိုင်း(မ်)။ အတွဲအမှတ် ၂၃ ၊ အမှတ် ၄၅၂၊ ၂၀၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၅-၁၁။ (မှတ်ချက်။ ထိုစဉ်က ‘ရုပ်ဝတ္ထုဆန်သောမြို့မှ အနုပညာဆန်သောမြို့ဆီသို့‘ ခေါင်းစဉ်ဖြင့် ဖော်ပြခဲ့သည်။)
ဆောင်းပါးကဏ္ဍမှာ အခြားဖတ်စရာ

Comments

အဖတ်အများဆုံး

အင်တာလုဒ်

လူ့လောကသည် ငြိမ်ငြိမ်သက်သက် …  လကလေးက ထွန်းမြကြည်သာ ...  လေနုသွေးမှာ ပိုးမွှားအချို့ပါလာသည် ကျေးလက်ရိုးရာဗုံသံအချို့ တိုးချည် ကျယ်ချည်ကြားရသည်။ ကမ္ဘာသည် ဝင်ရိုးပေါ်တစ်ပတ်သွားနှုန်း တစ်စက္ကန့်ထပ်နှေးသွား၏။ တစ်စုံတစ်ရာကို ကျောပိုးထားရသောကြောင့် …  ပြာလွင်လွင်ကောင်းကင်၌ တိမ်လွန်းပျံက  တက်သုတ်ရိုက် ခရီးနှင်၏။ သတင်းစကားကို သယ်လာရသောကြောင့် …  စစ်သည်တော်သည် သေနတ်ပြောင်းဝကို အောက်သို့စိုက်၏။ နှင်းဆီတစ်ခြင်း၏ဆွဲအားကြောင့် … ငွေဗျိုင်းဖြူကိုမြင်သော လယ်တောသူက အထက်သို့မော့ကြည့်သည်။ စပါးခင်းမှရောင်ပြန်အလင်း ထွန်းသောသူ့မျက်နှာကို သူ့ချစ်သူက စေ့စေ့ကြည့်၏။ ကျေးငှက်တို့သည် စပါးနှံတို့ကို ကိုက်ချီသွားသည်။ စောင်းသံသည် အဘယ်အရပ်မှလာသနည်း။ လေပြည်လာရာ လမ်းကြောင်းမှ … ရွှေလမှာယုန်ဝပ်နေဆဲ ဆန်ဖွပ်သူမရှိတော့ချေ။ 1.1.2021 #WaiYanHponePoetry

အာရှ ယဉ်ကျေးမှုတန်ဖိုးများနှင့် အစိမ်းရောင်မူဝါဒ နိုင်ငံရေး - ဗုဒ္ဓဝါဒရှုထောင့်မှချဉ်းကပ်ခြင်း

 နိဒါန်း အာရှသား အစိမ်းရောင်သမားတွေဟာ အနောက်တိုင်းသား အစိမ်းရောင်သမားတွေရဲ့ စဉ်းစားကြံစည် လုပ်ကိုင်ပုံတွေကို ပုံတူကူးရုံပဲဆိုရင်တော့ အာရှတိုက်မှာ ဖော်ဆောင်မယ့် အစိမ်းရောင်မူဝါဒ နိုင်ငံရေးဟာ ကျရှုံးမှာပါပဲ။ ရှေ့မှာလည်း နမူနာတွေရှိထားပါတယ်။ ဒေသတွင်းနိုင်ငံတွေမှာတွေ့ရတဲ့ ရှေးရိုးစွဲ ကွန်ဆာဗေးတစ်၊ လစ်ဘရယ်နဲ့ ဆိုရှယ်လစ်မူဝါဒရေးရာတွေကို ကြည့်ရင်လည်း ရလဒ်တွေဆိုးရွားလေ့ရှိတာ မြင်ရမှာပါ။ ကျွန်တော်တို့အာရှမှာ ဖော်ဆောင်မယ့် အစိမ်းရောင်မူဝါဒအားပြုနိုင်ငံရေးကို အနှစ်အသား ပြည့်ပြည့်နဲ့ အောင်မြင်တာ မြင်ချင်တယ်ဆိုလို့ရှိရင်တော့ လုပ်ရမှာက သီးခြား အစိမ်းရောင်အယူအဆတွေနဲ့ အလေးအနက်ထား ပေါင်းစပ်ဖို့အတွက် အာရှရဲ့ ယဉ်ကျေးမှုဇာစ်မြစ်တွေထဲက သင့်လျော်မယ့် အစိတ်အပိုင်းတွေကို စေ့စေ့စပ်စပ် လိုက်ရှာဖွေဖို့ပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒီ ဆောင်းပါးမှာဆွေးနွေးမှာကတော့ အာရှရဲ့ ယဉ်ကျေးမှုတန်ဖိုးတွေကို ဘာဖြစ်လို့ ပစ်ပယ်လို့မရဘူးလဲဆိုတာ၊ အဲဒီ တန်ဖိုးတွေက ဘာတွေလဲ ဆိုတာ၊ အာရှတိုက်မှာရော အာရှတိုက်ကြီးအတွက်ရော သီးခြားအသွင်ဆောင်တဲ့ နိုင်ငံရေးဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖန်တီးရာမှာ အဲဒီတန်ဖိုးတွေက ဘယ်လိုအကူအညီဖြစ်မလဲဆိုတာတွေပဲဖြစ်ပါတယ်။  အခုဆောင်းပါး...

ရေအေး၏ 'သားပိုက်ကောင်နေ့ရက်များ'

သားပိုက်ကောင်နေ့ရက်များ ရေအေး ဇလပ်နီစာပေ၊ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ (ပထမအကြိမ်) ဒီဝတ္ထုလေးထွက်လာတဲ့အတွက် စာရေးသူကိုရော ထုတ်ဝေသူကိုရော ကျေးဇူးတင်တယ်။ ဒါမျိုး မြန်မာပင်ကိုရေးထဲမှာ ဖတ်ချင်နေတဲ့ အာသီသလေး ပြည့်သွားတယ် ဆိုရမယ်။ အစဉ်အလာ ဝတ္ထုရေးဟန်တွေသာ လွှမ်းမိုးနေဆဲ မြန်မာခေတ်ပေါ်စာပေလောကရဲ့ ကွက်လပ်တစ်ခုကို ဖြည့်ဆည်း ပေးလိုက်တဲ့ ဝတ္ထုလို့ဆိုရမယ်။  ရုတ်တရက် ပြိုကျလာတဲ့ကျီးအုပ်တွေ၊ နေပြောက်တောင် မထိုးအောင် ကောင်းကင်မှာ ကျီးတွေဟာ အတောင်ပံချင်း ထိနေအောင် အုပ်မိုးထားတဲ့အတွက် ရုတ်တရက် မိုးမှောင်ကြီးကျသွားသလို ဖြစ်သွားတဲ့ အခိုက်အတံ့တွေရဲ့နောက်မှာ သွေးပျက်စရာ အဖြစ်အပျက်တွေ။ ရွာထဲကို ကြောင်နက်ကြီးတွေ ဝင်လာသတဲ့။ အိမ်ပြင်မှာတွေ့သမျှ လူတွေကို အကုန် လက်တွေခြေတွေ ဆွဲဖြုတ်။ တစ်ရွာလုံး ကမ္ဘာပျက်သလိုဖြစ်။ တချို့ကလည်း လူတစ်ကိုယ်စာမကမြင့်တဲ့ ကြောင်ကြီးတွေတဲ့။ တချို့ကလည်း လူကိုယ်ခန္ဓာနဲ့ ကြောင်ဦးခေါင်းတဲ့။ မျက်လုံးက ကြောင်မျက်လုံးတွေတဲ့။  ဒီလိုနဲ့ ရွာတွေ ရွာတွေဟာ ကျီးတွေ၊ ကြောင်တွေကြောင့် အိုးအိမ်ကိုစွန့်ခွာထွက်ပြေးကြရတယ်။ လူမရှိတော့တဲ့ ရွာပျက်ကြီးတွေကို ကြောင်တွေက မီးရှို့ဖျက်ဆီးတယ်။ ရွာကိုစွန့်ခွာထွက်ပြေးရသူတွေထဲက...

ဘယ်တော့မှဖတ်ခွင့်ရမှာ မဟုတ်တဲ့ ဂန္ထဝင်စာအုပ် ၆ အုပ်

စာအရေးအသားပေါ်ပေါက်လာတာဟာ နှစ်ပေါင်းထောင်နဲ့ချီရှိခဲ့ပြီမို့ ဘယ်သောအခါမှ ဖတ်ခွင့်မရတော့မယ့် ပုံဝတ္ထုတွေလည်း ရှိပါတယ်။ အဲဒီထဲကတချို့ဆိုရင် ပျောက်လို့ပျောက်နေမှန်း​တောင် လူတွေမသိကြတဲ့ စာတွေဖြစ်ပြီး တချို့ကျတော့လည်း နှုတ်ဖြင့်သာလက်ဆင့်ကမ်းလာခဲ့ကြတဲ့ ဒဏ္ဍာရီဆန်ဆန်တွေ ဖြစ်ကြ ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့လည်း ပျောက်ဆုံးစာအုပ်စာရင်းဆိုတာ ရှိနေမှန်းတော့ အသေအချာသိကြပါတယ်။ တချို့ စာအုပ်/စာမူတွေဆိုရင် စာကြည့်တိုက်တွေထဲမှာ၊ လက်ဆွဲသေတ္တာတွေထဲမှာ၊ ဒါမှမဟုတ် စာရေးစားပွဲခုံ တွေထဲမှာ ဘယ်သူမှမတို့မထိရဘဲ ရှိချင်ရှိနေမှာပါ။ ဆေးလ်ဗီးယား ပလာ့သ်ရဲ့ ပျောက်ဆုံးသွားတဲ့ စာမူတွေ အစ လော့ဒ်ဘိုင်ရွန်ရဲ့ မီးရှို့ပစ်လိုက်တဲ့ ကိုယ်ရေးမှတ်တမ်းတွေအဆုံး အဲဒီ စာအုပ်တွေ စာမူတွေဟာ အတိတ်သမိုင်း ဟိုးဝေးဝေးမှာ ကျန်ရစ်ပျောက်ဆုံးခဲ့ပြီဖြစ်ပါတယ်။ Isle of the Cross by Herman Melville ဟားမန်း မဲလ်ဗီးဟာ Isle of the Cross ဆိုတဲ့ စာမူကို Moby Dick စာအုပ်ထုတ်ဝေပြီး နှစ်နှစ်အကြာ ၁၈၅၃ ခုနှစ်မှာ ထုတ်ဝေသူကို ပြသခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီစာမူကတော့ သူအားလပ်ရက်ခရီးသွားတုန်း လေ့လာသိရှိခဲ့ရတဲ့ ဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ်အပေါ်မှာ အခြေခံထားပါတယ်။ သင်္ဘောသား ခင်ပွန်းဖြစ်သူရဲ့...

ကျွန်တော်က ခင်ဗျားကိုတွေ့ချင်တာ

ဆိုပါစို့ဗျာ …ချစ်တဲ့သူငယ်လေ သူငယ်ချင်းကောင်း ယောက်ဖရေ ဒီနေ့ဟာ ကျနော့်နာရေးဆိုပါစို့။ ကျနော့်ရဲ့ နောက်ဆုံးခရီးလေးဆိုကြပါစို့။ ခင်ဗျားနဲ့ကျနော်နဲ့ကလည်း မာနတွေကြောင့်ပဲဖြစ်ဖြစ်၊ ဃရာဝါသတွေကြောင့်ပဲဖြစ်ဖြစ် မဆုံဖြစ်ခဲ့တာကြာပြီ။ တိုက်တိုက်ဆိုင်ဆိုင်ဗျာ ဒီနေ့မှပဲ ခင်ဗျားမှာ... စကောလားရှစ် စာမေးပွဲရှိနေတယ်… သူဌေးက အထူးအစည်းအဝေးခေါ်ထားတယ်… တင်ဒါဝင်ပြိုင်ရမယ့် နောက်ဆုံးရက်ဖြစ်နေတယ်… နိုင်ငံခြားသွားဖို့ လေယာဉ်ပေါ်တက်ရမယ့်အချိန်ဖြစ်နေတယ်… စသည် စသည်ဖြင့် ရှိနေတယ်… ဆိုပါစို့။ ဒါဆို ကျနော့်ကို ခင်ဗျား လာတွေ့မှာလား လာမှာလား... ခင်ဗျားဟာ ကျနော့်ကို ထပ်မြင်ရဖို့ အခွင့်အရေးမရှိတော့ဘူး … ဒီနေ့ပြီးရင်… ဘယ်တော့မှလည်း ပြန်မဆုံကြတော့ဘူးဆိုရင်၊ ခင်ဗျားမှာလည်း လက်လွတ်မခံနိုင်စရာ အရေးကြီးအလုပ်ကလည်း ရှိနေခဲ့ရင်၊ ခင်ဗျား ကျနော့်ဆီ လာဦးမှာလား … လာမှာလား … ကျနော်ကတော့ ခင်ဗျားဆီ ထမလာနိုင်တော့တာအမှန်။ ကျနော့်မှာ ခုတင်ပေါ် မလှုပ်မယှက်လဲလျောင်းရင်းက လက်သီးဆုပ်ကို ဖြေထားရင်းက ခင်ဗျားကို မျှော်နေမိမှာပါ… မျှော်ဦးမှာပါ မျှော်မှာပါ… သေသူတစ်ယောက်မှာ စာမေးပွဲလည်းမရှိတော့... အင်တာဗျူးလည်းမရှိ...