Skip to main content

အနုသုခုမမြို့များ ပေါ်ထွန်းရေးဆီသို့

နံနက်ခင်းရဲ့ နေရောင်ခြည်က အခန်းပြတင်းတံခါးမှန်ကိုသာမက ပါးလွှာတဲ့ လိုက်ကာကိုပါ ဖောက်ထွင်းပြီးကျအလာ ကျွန်တော် အိပ်ရာက နိုးလာပါတယ်။ ပြတင်းပေါက်ကနေ မျှော်ငေး ကြည့်လိုက်ရင်တော့ ယာဉ်တွေ၊ လူတွေ ဥဒဟို သွားလာ နေတဲ့ မင်းလမ်းမကြီးရှိပြီး လမ်းဟိုဘက် မှာတော့ အိမ်ပုလေးတွေနဲ့ အတူ နေမင်းကြီး မေးတင်လို့ ထွက်ပြူလာရာ မြို့ပြင် ဟိုးအဝေးက စိမ်းမြနေတဲ့ တောင်တန်း တောင်ကြော တစ်ခု။


မင်းလမ်းမဟာ ချောင်းငယ်တစ်ခု အပေါ်ကဖြတ်သန်းသွားတယ်။ ချောင်းဖြတ်တံတားပေါ်က ကြည့်ရင်တော့ ချောင်းအထက်မှာ ကြိုးနဲ့ဆိုင်းထားတဲ့ အိမ်ငယ်တစ်လုံးကို မြင်ရတယ်။ ညတုန်းကတော့ ဒီအိမ်ရဲ့ အတွင်းမှာ ထွန်းထားတဲ့မီးရောင်က စက္ကူတစ်မျိုးနဲ့ လုပ်ထားတဲ့ အိမ်နံရံကိုဖောက်ထွင်းထွက်လာပြီး ချောင်းရေပေါ်မှာ ရောင်ပြန်ဟပ်နေတာမို့ အတော်ကို လှနေပါတယ်။ အင်စတော်လေးရှင်း အနုပညာကို ပြသထားတဲ့ နမူနာတစ်ခုပေါ့။

ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ မနီလာမြို့ကနေ တစ်နာရီလောက် ကားစီးသွားရတဲ့ 'အန်ဂိုနို' ဆိုတဲ့ မြို့ငယ်လေးကို ကျွန်တော်ရောက်နေတာဖြစ်ပါ တယ်။ မြို့ခံအနုပညာသမားတွေနဲ့ မိတ်ဆွေနိုင်ငံတွေနဲ့ အနုပညာဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတွေလုပ်တဲ့ ဂျပန်ဖောင်ဒေးရှင်းတို့ ပူးပေါင်းစီစဉ်တဲ့ ပြည်သူနဲ့ထိစပ်တဲ့ အနုပညာဆိုင်ရာ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးပွဲနဲ့ ခြောက်ကြိမ်မြောက် နီယိုအန်ဂိုနို အနုပညာပွဲတော်ကို တက်ရောက်ဖို့ ရောက်ရှိနေတာပါ။ မြို့ငယ်လေးဆိုပေမယ့် မြို့အနီးက နိုင်ငံ့အကြီးဆုံး လဂူးနာရေအိုင်ကြီး (Laguna de Bay) ရဲ့ ကမ်းစပ်တစ်လျှောက်က လယ်စိုက်ခင်းတွေနဲ့ တံငါရွာတန်းလေးတွေနဲ့ ဆက်သွားတာမို့ ဧရိယာအတော်ကြီးပါတယ်။ အန်ဂိုနိုဟာ မနှစ်က တိုက်ခတ်သွားတဲ့ တိုင်ဖုန်းမုန်တိုင်း အွန်ဒွိုင်းရဲ့ ဒဏ်ကိုလည်း အတော်လေးခံခဲ့ရတဲ့ ဒေသဖြစ်ပါတယ်။

အန်ဂိုနိုဟာ 'ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံရဲ့ အနုပညာမြို့တော်'လို့ ကျော်ကြားတဲ့မြို့ဖြစ်ပါတယ်။ ကွယ်လွန်သွားကြပြီ ဖြစ်တဲ့ လူစီယို စန် ပက်ဒရို နဲ့ ကားလို့စ် ဘိုတောင်း ဖရန်စစ္စကို ဆိုတဲ့ နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် အမျိုးသား အနုပညာရှင်ကြီးနှစ်ဦးကြောင့်လည်း ပိုကျော်ကြားပါတယ်။ ဒါ့ပြင် မြောက်မြားလှစွာသော အနုပညာရှင် မျိုးဆက်ကြီး ငယ်တွေလည်း နေထိုင်ခဲ့၊ နေကြဆဲပါ။ သူတို့ရဲ့ ဖန်တီးမှုလက်ရာတွေကလည်း နေရာအနှံ့မှာ လက်ညှိုးထိုးမလွဲ။ အန်ဂိုနိုမြို့ဆီ ရောက်သွားရတာဟာ အနုပညာလက်ရာပစ္စည်း အမျိုးအစား ပေါင်းစုံကို စုပုံပြသထားတဲ့ ပြတိုက်ကြီး၊ ပြခန်းကြီးတစ်ခုထဲကို ရောက်သွားရသလိုပါပဲ။

ဒီထဲကမှ ဒီမြို့က မြို့ခံအနုပညာသမားတွေက အဓိကဦးဆောင်ပြီး အနုပညာနဲ့ဆိုင်တဲ့ လှုပ်ရှားမှုတွေ လုပ်ဆောင်ဖို့ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ 'နီယိုအန်ဂိုနို' လို့ ခေါ်တဲ့ အဖွဲ့အစည်းလေးကတော့ မြို့ကို လှုပ်ရှားသက်ဝင်မှု အရှိစေဆုံးလို့ ပြောလို့ရပါတယ်။ ဒီအဖွဲ့အစည်းက ဦးဆောင်ပြီးတော့ပဲ 'ပြည်သူနဲ့ထိစပ်တဲ့ အနုပညာပွဲတော်' (Public Art Festival) ကို ကျင်းပလာတာ ဒါပါနဲ့ဆို ခြောက်ကြိမ်တိုင်ပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်က စတည်ထောင်ခဲ့တဲ့ နီယိုအန်ဂိုနိုမှာ အနုပညာနယ်ပယ် အသီးသီးက အနုပညာရှင်တွေ အသင်းဝင် အဖြစ်ပါဝင်ပြီး ဂျပန်တို့ အမေရိကန်တို့က အနုပညာရှင်အချို့တောင် ပါဝင်ကြပါတယ်။

အနုပညာပွဲတော်နဲ့ တစ်ပါတည်းကျင်းပတဲ့ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးပွဲတော့ ပြည်တွင်းနဲ့ နိုင်ငံတကာက အနုပညာသမားတွေ၊ အနုပညာ ဘာသာရပ်ပညာရှင်တွေတွေ့ဆုံပြီး ယနေ့ကမ္ဘာမှာခေတ်စားနေတဲ့ စကားလုံးဖြစ်တဲ့ အနုသုခမမြို့ (Creative City) တွေ တည်ဆောက် နေကြရာမှာ အန်ဂိုနိုမြို့လေးကလည်း ဘယ်အခန်းကဏ္ဍက နေပါဝင်မလဲ၊ အန်ဂိုနိုကရော အနုပညာရသမြောက် တဲ့မြို့ဖြစ်ဖို့ရာ ဘယ်လောက် အလားအလာရှိသလဲဆိုတာကို နှီးနှောတိုင်ပင်ကြတာပဲဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို ရသမြောက်တဲ့မြို့ အဖြစ်ဖန်တီးတဲ့ နေရာမှာ အဓိကကျတဲ့ အချက်ကတော့ ခုနကဆိုခဲ့တဲ့ ပြည်သူနဲ့ထိစပ်တဲ့ အနုပညာတွေ များများစားစား ပြုလုပ် ဖန်တီးရေးပါပဲ။

ပြည်သူနဲ့ထိစပ်တဲ့အနုပညာ (Public Art) ဆိုတာကတော့ အနုပညာပစ္စည်းတွေဟာ တသီး ပုဂ္ဂလ ဆန်လွန်း တဲ့လေးဘက်လေးတန် နံရံတွေ ကြားမှာ ရှိနေရာကနေ အများပြည်သူနဲ့ စပ်ဆိုင်တဲ့ နေရာတွေဆီကို ပြောင်းရွှေ့ ရောက်ရှိလာတာ ကိုခေါ်တာပါ။ အနုပညာဟာ အနုပညာရှင်နဲ့ အနုပညာကို စိတ်ဝင်စားသူ ကွက်ကွက်လေး အတွက်ပဲ မဟုတ်တော့ဘဲ အများပြည်သူအားလုံးနဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့ ပစ္စည်းတွေဖြစ်လာတာ၊ အနုပညာနဲ့ ပြည်သူနဲ့တစ်သားတည်း ဖြစ်သွားတာပါ။ အစဉ်အလာအရတော့ ဗိသုကာလက်ရာမြောက် အဆောက် အအုံတွေ၊ အထိမ်းအမှတ်ပစ္စည်းတွေ၊ ရုပ်တုတွေ၊ ကျောက်တိုင်တွေ၊ ဆေးရေးပန်းချီ စတာတွေဟာ ပြည်သူနဲ့ ထိစပ်တဲ့ အနုပညာလို့ ဆိုကြပေမယ့် သူ့ရဲ့အဓိပ္ပာယ် သတ်မှတ်ချက်ကတော့ ဒီထက်ပိုပြီး ကျယ်ဝန်းတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဆိုခဲ့တဲ့ သက်ငြိမ်ပစ္စည်းတွေသာမက သက်ဝင်လှုပ်ရှား အနုပညာတွေဖြစ်တဲ့ အက၊ စီတန်းလှည့်လည် သရုပ်ပြခြင်း၊ လဟာပြင် (သို့မဟုတ်) လမ်းမထက်က ဇာတ်ကပွဲတွေ၊ ကဗျာရွတ်ပွဲ စတာတွေကိုလည်း ဒီခေါင်းစဉ်အောက်မှာ ထည့်သွင်းလို့ရပါတယ်။

ဆွေးနွေးပွဲမှာတော့ တက်ရောက်လာတဲ့ နိုင်ငံတကာအနုပညာသမားနဲ့ ပညာရှင်အချို့က စာတမ်း ဖတ်ကြပါတယ်။ အများနဲ့ဆိုင်တဲ့ အနုပညာအပေါ် ပြည်သူလူထုရဲ့လက်ခံနိုင်မှုအကြောင်း ထိုင်းနိုင်ငံက အနုပညာသမိုင်းဆရာမ မစ္စ ထာနဝီ ချိုပရာဒစ်၊ အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံ၊ ယို့ဂျာကာတာမြို့က နံရံဆေးရေး ပန်းချီနဲ့ မှုတ်ဆေးပန်းချီတွေအကြောင်းကို အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံက ပန်းချီဆရာမ မစ္စအီယာနီ အာရာဟာမေနီ၊ ဂျပန်နိုင်ငံက အနုပညာမြို့တွေအကြောင်းကို ဂျပန်နိုင်ငံ အိုဆာကာစီးတီးတက္ကသိုလ်က ပါမောက္ခ ဒေါက်တာ မာဆာယုကီ ဆာဆာကီးနဲ့ ဖိလစ်ပီနိုစာပေနဲ့ ဖိလစ်ပိုင်သမိုင်းတို့ ဆက်စပ်မှု အကြောင်းကို ဖိလစ်ပီနို အမျိုးသားအနုပညာရှင် ပါမောက္ခ ဘျန်ဗဲနိဒို လွန်ဘဲရာတို့က အသီးသီး စာတမ်းဖတ်ကြပါတယ်။ သူတို့အသီးသီး ဖတ်ကြားသွားတဲ့ခေါင်းစဉ်တွေဟာ အလွန်စိတ်ဝင်စားဖို့ကောင်းတဲ့ အကြောင်းအရာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီထဲကမှ ပါမောက္ခ ဒေါက်တာ ဆာဆာကီးရဲ့လေ့လာချက်ကတော့ အတော်လေးကို စိတ်ဝင်စားစရာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဂလိုဘယ် လိုက်ဇေးရှင်းခေါ် ကမ္ဘာ့ရေစီးကြောင်းကြီးရဲ့ဂယက်နဲ့အတူ စက်မှုထွန်းကားတဲ့ နိုင်ငံကြီးတွေမှာ စက်မှုအခြေပြု မြို့ပြတည်ထောင်မှုစနစ်ကနေ ယဉ်ကျေးမှုအခြေပြုမြို့ပြ တည်ထောင်မှုဘက်ကို ပြောင်းလဲလာခဲ့တဲ့အကြောင်းပါပဲ။ ကမ္ဘာ့ရေစီးကြောင်း အသစ်ထဲမှာ အရင်းရှင် နိုင်ငံကြီးအချို့အနေနဲ့ ကုန်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်မှု အခြေခံစီးပွားရေးကနေ အသိပညာနဲ့ သတင်း အချက်အလက်တွေပေါ်မှာ အခြေခံတဲ့ စီးပွားရေးအသွင်ဘက်ကို ၂၀ ရာစု အကုန်၊ ၂၁ ရာစု အစပိုင်းမှာ ယိမ်းမှန်းမသိ ယိမ်းလာခဲ့ ကြပါတယ်။ အဲဒီ စီးပွားရေး အသွင် သဏ္ဌာန်အသစ်ရဲ့ အဓိကနောက်ကွယ်က ထောက်တိုင်ကတော့ အနုပညာနဲ့ နည်းပညာဆိုင်ရာ တီထွင်ဖန်တီးမှုတွေပါပဲတဲ့။

 အရင်ကဆိုရင် တိုင်းပြည်တစ်ပြည် စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက် လာပြီဆိုရင် ပြယုဂ်အဖြစ် စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းတွေ ထွန်းကားတဲ့မြို့ကြီးတွေ ပေါ်လာမယ်။ ဒီမြို့ကြီးတွေမှာ လူဦးရေတွေများလာမယ်။ တိုက်တာအဆောက်အအုံတွေ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမယ်။ အလွန်လျင်မြန်တဲ့ ခေတ်မီယာဉ်တွေ ရထားတွေရှိလာမယ်။ အဲလိုမျိုးရုပ်ဝတ္ထု တိုးတက်မှုကိုသာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအဖြစ် ရှုမြင်ပြီး စီးမျောလိုက် ခဲ့ကြရာကနေ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာခံစားမှုကဏ္ဍတွေဖြစ်တဲ့ ကဗျာ၊ စာပေ၊ ဂီတ၊ ပန်းချီ၊ ပန်းပုစတဲ့ အနုပညာဘက်ကို တစ်ဖန်ပြန်ပြီးလှည့် လာကြပါတယ်။ ဒီလိုမျိုး ကမ္ဘာ့မြို့ကြီးအချို့ကို စက်မှုမြို့ အဖြစ်ကနေ အနုသုခုမမြို့ကြီးတွေအဖြစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲ လာကြရာမှာ အရေးပါတဲ့ အခြေခံအချက်တွေအပေါ်ကို အခြေပြုတယ်လို့ ဒေါက်တာ ဆာဆာကီးက သူ့စာတမ်းမှာ သုံးသပ်ပြထားပါတယ်။

အနုသုခုမမြို့တစ်မြို့ဖြစ်အောင် ဖန်တီးတော့မယ်ဆိုရင် အဲဒီမြို့မှာ (တစ်) အနုပညာသမားတွေ၊ သိပ္ပံ ပညာရှင်တွေ၊ အင်ဂျင်နီယာတွေ၊ ပန်းဆယ်မျိုး အတတ်ပညာရှင်တွေ အရေအတွက်လည်း များလာရမယ်၊ လှုပ်ရှားမှု တွေလည်း တိုးလာရပါမယ်။ (နှစ်) မြို့ပြ ပတ်ဝန်းကျင်ရဲ့ အငွေ့အသက်တွေ၊ ဖန်တီးမှုတွေကို ခံစားနိုင် ရလောက်အောင် အဲဒီမြို့သူမြို့သားတွေကလည်း ငွေနဲ့ကြေးနဲ့ ဖြစ်လာရမယ်၊ မိုးလင်း မိုးချုပ် တကုပ်ကုပ် အလုပ်ချည်းပဲလုပ်နေတာမျိုး မဟုတ်ဘဲ အနုပညာလက်ရာတွေ၊ ပစ္စည်းတွေကို ခံစားနိုင်ရ လောက်အောင် အချိန်ပေးနိုင်ရမယ်။ (သုံး) ရုပ်ရှင်၊ ဗီဒီယို၊ ဂီတ၊ ပန်းချီပန်းပုစတဲ့ ယဉ်ကျေးမှု အနုပညာလောကထဲ စီးပွားဖြစ် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံကြတဲ့သူတွေ၊ အလုပ်သမားတွေလည်း တိုးတက်များပြား လာရမယ်လို့ ဒေါက်တာ ဆာဆာကီးက ဆို ပါတယ်။

ဒါတင်မကပါဘူး။ အနုသုခုမမြို့တစ်မြို့မှာ အနုပညာရပ်ဆိုင်ရာ အထောက်အကူပြု အဆောက်အအုံ တွေဖြစ်တဲ့ တက္ကသိုလ်တွေ၊ နည်းပညာကျောင်းတွေ၊ သုတေသနအဖွဲ့အစည်းတွေ၊ ကဇာတ်ရုံတွေ၊ စာကြည့်တိုက်တွေနဲ့ အခြားယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံတွေ အရေအတွက်ရော အရည်အချင်းပိုင်းပါ များပြားလာဖို့ လိုပါတယ်။ ဒါ့ပြင် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်တွေကို ထိန်းသိမ်းမှု လည်း ရှိရမယ်။ နိုင်ငံသားတွေ၊ မြို့သားတွေကလည်း ကိုယ်နဲ့မဆိုင် သလိုမနေဘဲ ပူးပေါင်းပါဝင်လာရမယ်။ နောက်ဆုံး အဆင့်အနေနဲ့ အဲဒီလိုမျိုး ပြည်သူပြည်သားတွေက တိုင်းပြည်၊ မြို့ရွာတွေရဲ့ ယဉ်ကျေးမှု အနုပညာ ဆိုင်ရာလှုပ်ရှားမှုတွေမှာ တက်တက်ကြွကြွ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တာကို ခွင့်ပြုမယ့်၊ မူဝါဒတွေ ချမှတ်ပေးပြီး လိုအပ်တဲ့ ငွေကြေးပိုင်းစတဲ့ ပံ့ပိုးမှုတွေပေးမယ့် အစိုးရတစ်ရပ်လည်း လိုပါတယ်လို့ ဒေါက်တာ ဆာဆာကီးက ဆိုပါတယ်။

ဒေါက်တာဆာဆာကီးရဲ့ စာတမ်းအရ ကုလသမဂ္ဂပညာရေး၊ သိပ္ပံပညာနဲ့ ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့ကြီး (ယူနက်စ်ကို) အနေနဲ့ ကမ္ဘာကြီးရဲ့ ပေါကြွယ်လှတဲ့ ယဉ်ကျေးမှုမျိုးစုံကို ထိန်းသိမ်းဖို့ရာ ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှုအနုပညာမြို့တော် ကွန်ရက်ကို ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှာစတင်ကြေညာခဲ့ပြီး အဲဒီအထဲမှာ ကမ္ဘာ့မြို့ကြီး ၁၉ မြို့ကို အနုသုခုမ မြို့တော်များ အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားကြပါတယ်။ အဲဒါတွေကတော့ အာဆွမ် (အီဂျစ်)၊ စန်တာဖေးနဲ့ အိုင်အိုဝါ (ယူအက်စ်)၊ နာဂိုယာ၊ ကိုဘေးနဲ့ကာနာ ဇာဝါ (ဂျပန်)၊ ဘာလင်(ဂျာမနီ)၊ ဗျူနိုအေးရီးစ် (အာဂျင်တီးနား)၊ မွန်ထရီယယ် (ကနေဒါ)၊ ရှင်းကျန် (တရုတ်)၊ ဂလတ်စ်ဂို၊ အီဒင်ဘာ့ဂ်နဲ့ ဘရက်ဖို့ (ယူကေ)၊ ပိုပါယံ (ကိုလံဘီယာ)၊ မဲလ်ဘုန်း (ဩစတြေးလျ)၊ ဘိုလော့ဂ်ညာ (အီတလီ)၊ ဆဗီးလ် (စပိန်)၊ ဂန့်ထ်မြို့ (ဘယ်လ်ဂျမ်) နဲ့ လီယွန်း (ပြင်သစ်)တို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါနဲ့ဆက်စပ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံမှာရော ဘယ်မြို့ကြီးတွေကို အနုသုခုမမြို့တွေအဖြစ် တည်ဆောက်လို့ ရမလဲလို့ ကျွန်တော်စဉ်းစားနေမိပါတယ်။ ဒေါက်တာဆာဆာကီး ပြောခဲ့တဲ့အချက်တွေနဲ့ပဲ ချိန်ထိုးပြီး စဉ်းစားကြည့်တော့ ဖြစ်နိုင်ခြည် နှစ်မြို့ကို သွားတွေ့မိပါတယ်။ အဲဒါတွေကတော့ ရန်ကုန်နဲ့ မန္တလေးတို့ပါပဲ။
မြို့တော်ဟောင်းနဲ့ စီးပွားရေးမြို့တော်ရန်ကုန်မှာ ခေတ်ဟောင်းနဲ့ ခေတ်သစ်ဗိသုကာလက်ရာ အဆောက် အအုံ တွေရှိတယ်။ ရွှေတိဂုံစေတီလို ရှေးဟောင်းဘာသာရေး အဆောက်အအုံတွေ၊ ၁၉၀၀ ပြည့်လွန်နှစ် ကိုလိုနီခေတ်ကတည်ဆောက်ခဲ့တဲ့ ရှေးလက်ရာ အဆောက်အအုံတွေ အမြောက်အမြား ကျန်ရှိပါသေးတယ်။ နိုင်ငံရဲ့ထင်ရှားကျော်ကြားတဲ့ ပန်းချီ၊ ပန်းပုဆရာတွေ၊ စာရေးဆရာ၊ ကဗျာဆရာ၊ ဂီတသမားတွေ၊ အနုပညာဝေဖန်ရေးဆရာတွေနဲ့ အနုပညာသုတေသီတွေ စုဝေးနေထိုင်ကြရာမြို့ ဖြစ်ပါတယ်။ နာမည်ကျော် အနုပညာရှင်ကြီး ရွှေတိုင်ညွန့်ဟာဆိုရင် ရန်ကုန်ကြည့်မြင်တိုင် ထီးတန်း အရပ်မှာမွေးတဲ့ ရန်ကုန်သား စစ်စစ်ကြီး ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ဂီတနဲ့ရုပ်ရှင်ဆိုင်ရာ ထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းအများစု အခြေစိုက်ရာလည်း ဖြစ်ပါ တယ်။ ရန်ကုန်ရဲ့ အားသာချက်တစ်ခုကတော့ အနုပညာပစ္စည်း၊ လက်မှုပစ္စည်းတွေ စုစည်းခင်းကျင်း ပြသလို့ရနိုင်တဲ့ အနုပညာတင်ဆက်မှုတွေလုပ်နိုင်တဲ့ ပန်းခြံတွေ၊ ရင်ပြင်တွေ၊ ရေကန်တွေ အများ အပြားရှိခြင်း ပါပဲ။ ဆိုင်ကလုန်း နာဂစ်ကြောင့် လဲပြိုကျခဲ့တဲ့သစ်ပင်တွေကို ခုတ်ထစ်ဖြတ်တောက်ပြီး ဥယျာဉ်သုံး ပစ္စည်းတွေ၊ ရိုးရာပန်းပုရုပ်တွေ ထုလုပ်ပြီး အများပြည်သူနဲ့ ဆိုင်တဲ့နေရာတွေမှာ ပြသထား နိုင်ခြင်းကလည်း အနုပညာမြို့တော် တစ်ခုဖြစ်နိုင်ခြေ ရှိကြောင်းကို ပံ့ပိုးပေးတဲ့ အချက်တစ်ချက် ဖြစ်တယ်လို့ ကျွန်တော်မြင်ပါတယ်။

မင်းနေပြည်တော်ဟောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုမြို့တော်ဖြစ်တဲ့ မန္တလေးမြို့ဟာဆိုရင်လည်း အနာဂတ်မှာ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အနုသုခုမမြို့တော်တစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ ၁၉ ရာစုနှစ်က လက်ရာ ဘုန်းတော်ကြီး ကျောင်းတွေ၊ စေတီဘုရားပုထိုးတွေ၊ အဆောက်အအုံတွေ အထင်အရှားကျန်ရှိသေးတဲ့ မင်းနေပြည်တော်  ဟောင်း ဖြစ်တာနဲ့အညီ နန်းတွင်းမှာ အမှုထမ်းခဲ့တဲ့ ရိုးရာအနုပညာရှင်တွေ၊ အသိပညာရှင် အတတ်ပညာရှင် တို့ စုဝေးအခြေချခဲ့ကြသလို သားစဉ်မြေးဆက် ပညာအမွေတွေကို လက်ဆင့်ကမ်းခဲ့ကြတာ ဒီနေ့ထိပါပဲ။ သဘင်၊ ဂီတ၊ စာပေ၊ အနုသုခမတွေသာမက ရွှေခြည်ထိုး၊ ငွေခြည်ထိုး၊ ပိုးချည်ထည်၊ ရွှေဆိုင်းစတဲ့ ရိုးရာလက်မှု အနုပညာလုပ်ငန်းတွေ ပန်းဆယ်မျိုး အတတ်တွေ ကလည်း ယနေ့ထက်တိုင် ထွန်းကားနေ ဆဲပါ။ နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင်နဲ့ မြို့မငြိမ်းတို့လို မြန်မာ့ဂုဏ်ဆောင် ဂီတပညာရှင်ကြီး နှစ်ဦးကလည်း မန္တလေးရဲ့ဂုဏ်သတင်းကို ပိုလို့မွှေးပျံ့စေပါတယ်။ ရန်ကုန်နဲ့ မန္တလေးနှစ်မြို့ဟာ နိုင်ငံရဲ့ပန်းချီပန်းပုကျောင်းနဲ့ ပန်တျာကျောင်းတို့ရှိတဲ့ နှစ်ခုတည်းသောမြို့တွေလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကျောင်းတွေကဆင်းတဲ့ ပညာသည် အရေအတွက်က နည်းကောင်းနည်းမှာ ဖြစ်ပေမယ့် ဒီကျောင်းဆင်းတွေ ထဲကနေ ယနေ့ အနုပညာ လောကမှာ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုတဲ့သူတွေ ရှိနေပြီမို့ လျှော့တွက်လို့တော့ မရပါဘူး။

ရန်ကုန်နဲ့မန္တလေးမြို့တွေဟာ အနုသုခုမမြို့ကြီးများအဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ဖို့ လိုအပ်တဲ့အရည်အသွေးတွေ ရှိပြီးသားလို့ ကျွန်တော် ယုံကြည်ပါတယ်။ အဓိကလုပ်ဆောင်ဖို့လိုနေတာက လေးဘက် လေးတန် နံရံတွေကြားမှာပဲ ဒီ အနုပညာတွေကို ပိတ်လှောင်မထားဘဲ၊ လူထုပါထိတွေ့မှုရှိအောင် အများပြည်သူနဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့ နေရာတွေဆီ ရောက်အောင် ပို့ဆောင်ဖို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ လူထုရဲ့ခံစားမှု၊ တုံ့ပြန်မှုတွေရအောင် လုပ်ပေးဖို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါတွေ အားလုံးထက်ပိုအရေးကြီးတာ ကတော့ လူထုအနေနဲ့ ကိုယ့်ရှေ့မှောက် ရောက်လာမယ့် အနုပညာလက်ရာတွေကို ခံစားနိုင်ဖို့ရာ အချိန်နဲ့ငွေကြေးရှိဖို့ရယ်၊ အစိုးရပိုင်းကလည်း အားပေးအားမြှောက်ပြု ထောက်ပံ့မှုရှိဖို့ပဲဖြစ်တယ်လို့ ဆိုချင်ပါတယ်။ ဒါဟာရုပ်ဝတ္ထုလွှမ်းမိုးတဲ့ ၂၁ ရာစုမှာ မြန်မာနိုင်ငံအနေနဲ့လည်း စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရည်အသွေးတွေ ပြိုင်တူတိုးတက် ဖို့ရာ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုပဲ ဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။

မြန်မာတိုင်း(မ်)။ အတွဲအမှတ် ၂၃ ၊ အမှတ် ၄၅၂၊ ၂၀၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၅-၁၁။ (မှတ်ချက်။ ထိုစဉ်က ‘ရုပ်ဝတ္ထုဆန်သောမြို့မှ အနုပညာဆန်သောမြို့ဆီသို့‘ ခေါင်းစဉ်ဖြင့် ဖော်ပြခဲ့သည်။)
ဆောင်းပါးကဏ္ဍမှာ အခြားဖတ်စရာ

Comments

အဖတ်အများဆုံး

အာရှ ယဉ်ကျေးမှုတန်ဖိုးများနှင့် အစိမ်းရောင်မူဝါဒ နိုင်ငံရေး - ဗုဒ္ဓဝါဒရှုထောင့်မှချဉ်းကပ်ခြင်း

 နိဒါန်း အာရှသား အစိမ်းရောင်သမားတွေဟာ အနောက်တိုင်းသား အစိမ်းရောင်သမားတွေရဲ့ စဉ်းစားကြံစည် လုပ်ကိုင်ပုံတွေကို ပုံတူကူးရုံပဲဆိုရင်တော့ အာရှတိုက်မှာ ဖော်ဆောင်မယ့် အစိမ်းရောင်မူဝါဒ နိုင်ငံရေးဟာ ကျရှုံးမှာပါပဲ။ ရှေ့မှာလည်း နမူနာတွေရှိထားပါတယ်။ ဒေသတွင်းနိုင်ငံတွေမှာတွေ့ရတဲ့ ရှေးရိုးစွဲ ကွန်ဆာဗေးတစ်၊ လစ်ဘရယ်နဲ့ ဆိုရှယ်လစ်မူဝါဒရေးရာတွေကို ကြည့်ရင်လည်း ရလဒ်တွေဆိုးရွားလေ့ရှိတာ မြင်ရမှာပါ။ ကျွန်တော်တို့အာရှမှာ ဖော်ဆောင်မယ့် အစိမ်းရောင်မူဝါဒအားပြုနိုင်ငံရေးကို အနှစ်အသား ပြည့်ပြည့်နဲ့ အောင်မြင်တာ မြင်ချင်တယ်ဆိုလို့ရှိရင်တော့ လုပ်ရမှာက သီးခြား အစိမ်းရောင်အယူအဆတွေနဲ့ အလေးအနက်ထား ပေါင်းစပ်ဖို့အတွက် အာရှရဲ့ ယဉ်ကျေးမှုဇာစ်မြစ်တွေထဲက သင့်လျော်မယ့် အစိတ်အပိုင်းတွေကို စေ့စေ့စပ်စပ် လိုက်ရှာဖွေဖို့ပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒီ ဆောင်းပါးမှာဆွေးနွေးမှာကတော့ အာရှရဲ့ ယဉ်ကျေးမှုတန်ဖိုးတွေကို ဘာဖြစ်လို့ ပစ်ပယ်လို့မရဘူးလဲဆိုတာ၊ အဲဒီ တန်ဖိုးတွေက ဘာတွေလဲ ဆိုတာ၊ အာရှတိုက်မှာရော အာရှတိုက်ကြီးအတွက်ရော သီးခြားအသွင်ဆောင်တဲ့ နိုင်ငံရေးဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖန်တီးရာမှာ အဲဒီတန်ဖိုးတွေက ဘယ်လိုအကူအညီဖြစ်မလဲဆိုတာတွေပဲဖြစ်ပါတယ်။  အခုဆောင်းပါး...

မင်္ဂလာဦးည

သတို့သမီးသည် အိပ်ခန်းပြတင်းပေါက်နှင့်ယှဉ်ပြီးချထားသည့် ကုလားထိုင်ပေါ်တွင် စိတ်လွတ်လက်လွတ် ထိုင်ချလိုက်ရင်း လေသာပြတင်းတံခါးဘောင်ပေါ် လက်ကိုတင်ထားလိုက်သည်။ ယနေ့မှတော်ရသည့် ခင်ပွန်းအသစ်စက်စက်ကလေး ပြန်လာမည့်အရပ်ဘက် သူ့မျက်လုံးများက ငေးငေးရီရီ။ အိမ်အပေါ်ထပ်ရှိ သူတို့၏စက်ရာခန်းသည် အိမ်အပြင် လမ်းဘက်ခြမ်းကို မျက်နှာမူပြီး ဖွဲ့ထားသဖြင့် အိမ်ရှေ့က လမ်းသွားလမ်းလာများကို မြင်နေရသည်။ အခန်းမီးကိုမှိတ်ထား၍ရလောက်အောင် လဆန်းရက်၏ ထွန်းလင်းသော လရောင်ကလည်း အခန်းတွင်းသို့ ဖြာကျလျက်ရှိသည်။ မင်္ဂလာသတို့သမီးဝတ်စုံကြီးနှင့် တစ်နေ့ခင်းလုံးစိတ်အိုက်ခဲ့ရသည့် သတို့သမီးသည် ယခုမှအသက်ဝဝ ရှူနိုင်တော့သည်။ သူတို့သည် မင်္ဂလာပွဲမတိုင်မီ လနှင့်ချီ၍ ဒီပွဲအတွက်ကြိုတင်ပြင်ဆင်ရင်း စိတ်မောခဲ့ရသည်။ ခန်းမကိစ္စ၊ အကျွေးအမွေးကိစ္စ၊ ဖိတ်စာကိစ္စ၊ ဝတ်စုံကိစ္စ၊ ဟိုကိစ္စ၊ သည်ကိစ္စ... ကိစ္စပေါင်းစုံနှင့် လုံးချာလည်လိုက်ခဲ့ရသည်မှာ ‘တစ်သက်မှာ တစ်မင်္ဂလာ’ ဟုဆိုကြသည့် ယနေ့လိုပွဲအတွက် ကြိုတင်စိတ်ကူးယဉ် ကြည်နူးခွင့်ပင် သိပ်မရခဲ့ချေ။ ဒါပေမဲ့လည်း ပင်ပန်းရသည်နှင့်တန်အောင်ပင် မင်္ဂလာပွဲသည် ခမ်းခမ်းနားနား စည်စည်ကားကား သိုက်သိုက်မြိုက်မြိုက်နှင့် ပြ...

နှလုံးသားကိုစတေးတန်စတေးရသည်

စေ့စပ်ပွဲကျင်းပရန် ရက်ပိုင်းမျှသာအလိုကျမှ ကျွန်တော့အစ်မဝမ်းကွဲတစ်ယောက်သည် သူနှင့်သူ့ချစ်သူတို့ ဘာသာမတူမှန်း မိဘများအား ဖွင့်ပြောလိုက်ပါသည်။ လူကြီးများ ပါးစပ်အဟောင်းသား ဖြစ်သွားကြသည်။ စေ့စပ်ပွဲကလည်း မနက်ဖြန်သန်ဘက်။ ဘာမှမတတ်နိုင်တော့။ စေ့စပ်ပွဲပြီးဆုံးသွားသော်လည်း သူ့မိဘ နှစ်ပါးမှာ အောင့်သက်သက်ဖြစ်ကျန်ခဲ့သည်ဟု ပြန်ကြားရပါသည်။  ကျွန်တော့အစ်မလုပ်ပုံသည် လူကြီးများကို တစ်ခါတည်း ချည်ပြီးတုပ်ပြီး လုပ်သည့်ပုံစံ ဖြစ်နေပါသည်။ သို့သော်လည်း ငယ်စဉ်ကတည်းက ချစ်ကြောက်ရိုသေခဲ့ရသည့်ဖခင်ကို ကြောက်သည့်စိတ်ကတစ်ဘက်၊ ချစ်သူနှင့် ဝေးရမည်ကို စိုးရွံ့သည့်စိတ်က တစ်ဘက်နှင့်မို့ ယခုလို စွန့်စားပြီးလုပ်လိုက်ရသည်ဟု ကျွန်တော်ကတော့ နားလည်ပေးလိုက်ပါသည်။

၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲအကြိုနေ့က ရေးတဲ့စာ

မနက်ဖြန် ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပတော့မယ်။ ၂၀၀၈ ကို ကြက်ခြေခတ်ခဲ့၊ ၂၀၁၀ မှာ သပိတ်မှောက်ခဲ့၊ ၂၀၁၅ မှာ တက်ကြွစွာမဲပေးခဲ့သူ တစ်ယောက်အနေနဲ့ ၂၀၂၀ မှာ ရင်ခုန်စိတ်လှုပ်ရှားမှု မရှိဘူးဖြစ်နေတယ်။  ရလဒ်ကို ကြိုသိနေလို့လည်း ဖြစ်နိုင်သလို နိုင်ငံရေးကိုပိုသိလာလို့လည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။ အစိုးရတွေ ပါတီတွေဆိုတာ လူတွေနဲ့ပဲ ဖွဲ့စည်းထားတာ ဖြစ်တဲ့အတွက် လူ့သဘောအတိုင်း အာဏာရလာရင် ဖောက်ပြန်တာတွေလည်း ရှိမှာပဲ။ အာဏာနိုင်ငံရေးရဲ့သဘောအတိုင်း တစ်ချိန်က ဆန့်ကျင်ခဲ့သူတွေနဲ့ ပလဲနံပသင့် ပုလင်းတူဘူးဆို့ လုပ်ရတဲ့ အကွက်တွေလည်း ရှိလာနိုင်သလို မြန်မာနိုင်ငံအနေအထားနဲ့ဆို သိပ် ရန်-ငါ စည်းပြတ်လို့ မရတာတွေကိုလည်း မြင်နေရဦးမှာဆိုတာကို လက်ခံလိုက်လို့လည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။  နောက်တစ်ခုက ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီတွေထဲက ဘယ်ပါတီပဲ နိုင်နိုင် ဘာမှကြီးကျယ်တဲ့ transformation ကြီးတစ်ခု ဖြစ်မလာနိုင်(သေး)ဘူးဆိုတာ သိနေလို့လည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။  ထားပါ။ အဓိကအချက်က ဒါမဟုတ်ပါဘူး။ အဓိကတွေးနေတာက ၂၀၀၈ ကိုဘယ်လိုပြင်/သစ်မလဲ၊ စစ်တပ်ကို စစ်တန်းလျား ဘယ်လိုပြန်ပို့မလဲ မဟုတ်ပါဘူး။ လက်ရှိ လွှတ်တော် လမ်းကြောင်းကနေ ခြေဥပြင်ရေး မဖြစ်နိုင်သလောက်ပဲ ဆိုပေမဲ့ ဘယ်လောက် ဖြစ...

နိုင်ငံသားဖြစ်မှုနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ

“လူတိုင်းသည် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံသားအဖြစ်ခံယူခွင့်ရှိသည်။” “ဥပဒေအရမဟုတ်လျှင် မည်သူမျှ မိမိ၏နိုင်ငံသားအဖြစ်ကို စွန့်လွှတ်ခြင်း မခံစေရ၊ နိုင်ငံသားအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်သော အခွင့်အရေးကိုလည်း ငြင်းပယ်ခြင်း မခံစေရ။” ဒါကတော့ ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ကြီးရဲ့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလူ့အခွင့်အရေးကြေညာစာတမ်း အပိုဒ်အမှတ် (၁၅) မှာ ဖော်ပြထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီစာကြောင်းကိုကြည့်ရင် ခြွင်းချက်တစ်ခုတလေမပါဘဲ အကြွင်းမဲ့သဘော၊ ရာနှုန်းပြည့် ပြောထားတာဖြစ်ပြီး “လူတိုင်း” ဟာ သူ့မှာစိတ်ဆန္ဒရှိခဲ့မယ်ဆိုရင် မည်သည့်နိုင်ငံမှာမဆို နိုင်ငံသားအဖြစ်သူ့ကိုပေးပါလို့ တောင်းဆိုနိုင်သလို သူတောင်းဆိုတာကိုခံရတဲ့နိုင်ငံကလည်း သူ့ကို အဲဒီအခွင့်အရေးပေးရမယ့်တာဝန်ရှိတယ်လို့ ဒီကြေညာချက်ကို ကြည့်ပြီး အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်နိုင်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီကနေ့ နိုင်ငံတိုင်း၊ နိုင်ငံတိုင်းဟာ ဒီကြေညာချက်မှာပါတဲ့အတိုင်း တသဝေမတိမ်းလိုက်နာကြသလားဆိုတော့ မလိုက်နာကြပါဘူး။ အကြောင်းကတော့ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံမှာ အချုပ်အခြာအာဏာဆိုတာရှိပြီး အဲဒီ နိုင်ငံဟာ သူ့နိုင်ငံရဲ့ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ဆိုင်ရာအရည်အချင်းသတ်မှတ်ချက်တွေကို သူ့စိတ်ကြိုက်သတ်မှတ်လို့ပဲဖြစ်ပါတယ်။ ၁၇ ရာစုမှာ ချုပ်...