Skip to main content

မောင်လူမွှေး


Colour Blues by Lotfi Akalay

လော့ဖီ အာကာလေး (Lotfi Akalay) သည် မော်ရိုကိုအမျိုးသား စာရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် တန်ဂျီးယားစ်မြို့၌ မွေးဖွားသည်။ အာကာလေးသည် ပါရီမြို့၌ စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ ဘာသာရပ်များကို သင်ယူခဲ့ သည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်မှစကာ ဂျာနယ်နှင့်မဂ္ဂဇင်းများအတွက် စာစရေးသည်။ Al Bayane La Vie Économique Charlie Hebdo Jeune Afrique စသည့် ပြင်သစ်ဘာသာဖြင့်ထုတ်သည့် မဂ္ဂဇင်း၊ ဂျာနယ်များတွင် ၎င်းရေးသည့် ဆောင်းပါးများနှင့်တွဲပြီး လူသိများသည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးသော ဝတ္ထု ‘Les nuits d´Azed’ကို ထုတ်ဝေပြီး ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် ‘Ibn Battouta, Pince des Voyageurs’ ကို ထုတ်ဝေသည်။
ယခု ဝတ္ထုတိုသည် ၁၉၉၇ ခုနှစ် နှစ်သစ်ကူးနေ့ထုတ် Jeune Afrique တွင် ဦးဆုံးဖော်ပြခဲ့သည့် သရော်ဟန်ပါသည့် ဝတ္ထုတို ဖြစ်ပြီး ပြင်သစ်ဘာသာဖြင့် ဝတ္ထုခေါင်းစဉ်မှာ‘Dis, Papa! (ပြောပြပါ ဖေဖေ)’ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ပြန်မူ Colour Blues ကို Stephen Gray (ed.) The Picador Book of African Stories. London, Macmillan, 1998 စာအုပ်တွင် ဖော်ပြထားပြီး ထိုအင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်မူမှ မြန်မာသို့ပြန်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။

ဖေဖေ၊ ဖေဖေ၊ မော်ရိုကိုက ဘယ်မှာရှိတဲ့နိုင်ငံလဲဟင်။
အာဖရိကမှာ။
ဟို သစ်ကုလားအုတ်တွေ၊ ရေမြင်းတွေရှိတဲ့ နိုင်ငံလား။
မဟုတ်ဘူး၊ သူက အပေါ်ဘက်ပိုင်းပိုရောက်တယ်မြောက်ပိုင်းအာဖရိကမှာ။
အဲဒီတော့ မော်ရိုကိုမှာ ဘာတွေရှိလဲ။
အာရပ်တွေရှိတာပေါ့။
သားက အာရပ်တွေအကုန်လုံး အာရေးဘီးယားမှာပဲနေကြတယ် မှတ်နေတာ…”
အင်း၊ အာရပ်တွေဆိုတာ နေရာတကာမှာရှိတယ် သားရဲ့။ မက်ထရိုမှာတောင် ရှိတယ်။ မော်ရိုကိုမှာကျတော့ အာရပ်တွေက ဘာဘာ မျိုးနွယ်စုဝင်တွေကွ။
ဒါပေမဲ့ ဘာဘာ တွေဆိုတာက အရိုင်းအစိုင်းတွေမဟုတ်လား။
မဟုတ်ဘူးသားရဲ့။ အရိုင်းအစိုင်းတွေဆိုတာက သပ်သပ်သူတို့က ကျူးကျော်လာကြတဲ့ လူအုပ်တွေကို ခေါ်တာ။
ဟင်၊ ဒါပေမဲ့ မနေ့တုန်းက ဖေဖေ တီဗီကြည့်နေတုန်း ပြောတာတော့ သားတို့ပြင်သစ်နိုင်ငံကို အာရပ်တွေက ကျူးကျော်နေကြပြီဆို။
အဲ အင်းဒါပေမဲ့ အဲဒီလိုမျိုး ထပ်တူတော့ မဟုတ်ဘူးသားရဲ့။ ကောင်းတဲ့အာရပ်တွေလည်း ရှိပါတယ်ကွ။ ဥပမာ တို့အိမ်နီးချင်း ကုန်စုံဆိုင်ဖွင့်ထားတဲ့ ဦးဘရာဟင် လိုမျိုးပေါ့။
ဟင် တစ်မြန်နေ့တုန်းကပဲ ဖေဖေက သူ့ကိုသူခိုးလို့ခေါ်လိုက်သေးတယ် လေ။ သူ့ဆိုင်မှာ ဈေးဝယ်သူကျတဲ့အချိန် ကျရင် သူက ဈေးကိုတင်တတ်လို့ ဆိုပြီးတော့လေ။
ဖေဖေ အဲဒီတုန်းက နည်းနည်းစိတ်ဆိုးနေလို့ပါကွ။ ဒီလောက်ပါပဲ။
ဒါဖြင့် ဖေဖေသိတဲ့ မော်ရိုကိုသားရော ရှိလား။
သိတဲ့လူရယ်လို့တော့ မရှိဘူး သား။ ဒါပေမဲ့ လမ်းမှာ တစ်ခါတစ်ရံတော့ သူတို့ကိုတွေ့တယ်။
သူတို့ကို ဖေဖေက ဘာစကားနဲ့သွားပြောလဲ။
ဟင့်အင်း ဖေဖေ သူတို့ကို ဘာမှသွားမပြောပါဘူး။ သူတို့နဲ့မှ မသိတာ။
ဒါဆို ဖေဖေက သူတို့နဲ့မသိဘူးဆိုရင် သူတို့ကို မော်ရိုကိုသားတွေမှန်း၊ အမေရိကန်တွေမဟုတ်မှန်း ဘယ်လိုလုပ် သိလဲ။
ဘယ်လိုပြောမလဲ အမေရိကန်တွေက လူဖြူတွေလေ။
မိုင်းလ် ဒေးဗစ်နဲ့ ကားလ် လဲဝစ်တို့လိုမျိုးလား။
မဟုတ်ဘူးကွ။ သူတို့ကကျတော့ အာဖရိကက။
ဖေဖေလုပ်တာနဲ့ သားတော့မျက်စိလည်ကုန်ပြီ။ ဦးဘရာဟင်က ဖေဖေတို့ သားတို့လို အသားဖြူတယ်။ လူမည်း မဟုတ်ဘူး။ ဒါပေမဲ့ သူကကျ အာရပ်တဲ့။
ဖြူတဲ့အာရပ်တွေလည်း ရှိတယ်လေကွာ။ မော်ရိုကိုသားတွေဆိုတာက အသားအရောင် အမျိုးမျိုးနဲ့ကွ။ တချို့ကျ အသားက မည်းတူးချိတ်လို့၊ တချို့ကျတော့လည်း ဒတ်ချ်တွေလိုမျိုး ဆွတ်ဆွတ်ဖြူဖြူလို့။ သဘောပေါက်လား။
ဟင်တနင်္ဂနွေနေ့တုန်းက သား တီဗီမှာ ဒတ်ချ်ဘောလုံးအသင်းကန်တာ ကြည့်လိုက်တာ အသင်းရဲ့တစ်ဝက် လောက်က လူမည်းတွေဖေဖေ။
ဒါကကျတော့ ဒီလိုရှိတယ် သားရဲ့။ အားကစားလောကမှာကျတော့ လူမည်းတွေမှ အများကြီး။
တင်းနစ်မှာကျတော့ တစ်ယောက်တည်းပါ ဖေဖေ။ ဂေါက်သီးတို့၊ ရေကူးတို့၊ မြင်းစီးတို့ကျတော့ သားဖြင့် လူမည်းအားကစားသမား တစ်ယောက်တောင် မတွေ့ဖူးဘူး။
ကဲ ကျွန်တော်မျိုးလည်း မလျှောက်တတ်တော့ပါ လူကြီးမင်းလေးရေ့မင်းအမေကိုသာ သွားမေးချည်တော့။ ဒီမှာ ဖေဖေ မြင်းပွဲလေး ဖြောင့်ဖြောင့်ကြည့်ပါရစေဦး။
မေမေက သားကို ဖေဖေ့ဆီလွှတ်လိုက်လို့ လာမေးတာလေ။ မေမေ မီးဖိုချောင်ထဲ အလုပ်များနေတယ် ဖေဖေရဲ့။ နောက်ပြီး ဖေဖေက သူ့ကိုတစ်ခါမှ ကူမလုပ်ဘူးဆိုပြီး ပွစိပွစိနဲ့။ သား ဖေဖေ့ကို မေးစရာတစ်ခုကျန်သေး တယ်။ သားသူငယ်ချင်း အန်နာဘဲလ်လေ၊ တစ်ကိုယ်လုံးမည်းနက်နေတာပဲ၊ ဒါပေမဲ့ သူက ပြင်သစ်မှပြင်သစ် စစ်စစ်ပါလို့ ပြောသေးတာ။ သူ လိမ်ပြောတာပေါ့နော် ဖေဖေ ဟုတ်လား။
သား သူငယ်ချင်းက မာတီနိခ်ကဆိုတော့ သူက ပြင်သစ်ဖြစ်သွားတာပေါ့ကွာ။
ဖေဖေ ပြောပုံအရဆိုတော့ အသားမည်းတဲ့ ပြင်သစ်တွေရှိတယ်၊ အသားဖြူတဲ့ မော်ရိုကိုသားလည်း ရှိတယ်ပေါ့
အေးကွာ ဟုတ်တယ် ဟုတ်တယ် ကဲ တခြားအကြောင်း ပြောင်းပြောရအောင်။
နေဦးအန်နာဘဲလ်လေ သူ့ဆံပင်တွေက ကောက်ကောက်ကွေးကွေးနဲ့ သိလား၊ သိုးလိုပဲ ဖေဖေ။
မော်ရိုကိုသားတွေထဲမှာလည်း ဆံပင်ကောက်တဲ့လူရှိတာပဲ။
သား သူငယ်ချင်း မိုမိုလေ သူက မော်ရိုကိုလူမျိုးတဲ့၊ ဒါပေမဲ့ သူ့ဆံပင်ကျ နူးနူးညံ့ညံ့လေး။
အင်းတချို့တွေက ဒိလိုပါပဲ။
သူက ပြောဖူးတယ် သားတို့ပြင်သစ်တွေကတဲ့ တစ်ခါတုန်းက ကိုလိုနီသမားတွေတဲ့။ သူပြောတာ မှန်တာပါလားဟင် ဖေဖေ
ပေါက်ကရတွေပါ သားရယ်
ဟိုး အရင့်အရင်တုန်းက သားတို့တွေက သူတို့နိုင်ငံထဲကို ကျူးကျော်လာပြီး သူတို့ကို အနိုင်ကျင့်နှိပ်စက်ခဲ့ကြ တယ်တဲ့။ သူပြောဖူးတယ်။
ဒီမယ်သား။ ဖေဖေတို့ပြင်သစ်တွေက သူတို့နိုင်ငံကိုသွားတာ ဟုတ်တယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီမှာ နည်းနည်းပါးပါး အခြေချသွားချကြတာ။ ဒါလောက်ပဲ။
သူတို့လည်း သားတို့လိုပဲလေ။ ဒီကိုလာပြီး နည်းနည်းပါးပါးအခြေချတာပေါ့။ မနက်ဖြန်ကျ မိုမိုကိုသား သွားပြောဦးမယ်။ သူလည်းပဲ ကိုလိုနီနယ်ချဲ့ပဲလို့။
ဟာကွာအဲ အဲဒါက မတူပြန်ဘူးကွ။ တို့နိုင်ငံကိုလာဖို့ဆိုတာကျ မော်ရိုကိုတွေမှာ ပြည်ဝင်ခွင့်ဗီဇာဆိုတာ လိုတယ်သားရဲ့။
ဒါဆို သားတို့ သူတို့နိုင်ငံကိုသွားတုန်းကရော ဗီဇာမလိုဘူးလား။
မလိုဘူးကွ။ အဲဒီအချိန်တုန်းက ဗီဇာဆိုတာ မပေါ်သေးဘူး။ အင်းအဲဒီတုန်းက ဘာလုပ်ချင်လုပ်ချင် ခုလောက် မရှုပ်သေးဘူး။ ဖေဖေတို့မှာ တိုက်ရေယာဉ်ရှိရင် ဘာမဆိုဖြစ်တဲ့ခေတ်။

Comments

အဖတ်အများဆုံး

အင်တာလုဒ်

လူ့လောကသည် ငြိမ်ငြိမ်သက်သက် …  လကလေးက ထွန်းမြကြည်သာ ...  လေနုသွေးမှာ ပိုးမွှားအချို့ပါလာသည် ကျေးလက်ရိုးရာဗုံသံအချို့ တိုးချည် ကျယ်ချည်ကြားရသည်။ ကမ္ဘာသည် ဝင်ရိုးပေါ်တစ်ပတ်သွားနှုန်း တစ်စက္ကန့်ထပ်နှေးသွား၏။ တစ်စုံတစ်ရာကို ကျောပိုးထားရသောကြောင့် …  ပြာလွင်လွင်ကောင်းကင်၌ တိမ်လွန်းပျံက  တက်သုတ်ရိုက် ခရီးနှင်၏။ သတင်းစကားကို သယ်လာရသောကြောင့် …  စစ်သည်တော်သည် သေနတ်ပြောင်းဝကို အောက်သို့စိုက်၏။ နှင်းဆီတစ်ခြင်း၏ဆွဲအားကြောင့် … ငွေဗျိုင်းဖြူကိုမြင်သော လယ်တောသူက အထက်သို့မော့ကြည့်သည်။ စပါးခင်းမှရောင်ပြန်အလင်း ထွန်းသောသူ့မျက်နှာကို သူ့ချစ်သူက စေ့စေ့ကြည့်၏။ ကျေးငှက်တို့သည် စပါးနှံတို့ကို ကိုက်ချီသွားသည်။ စောင်းသံသည် အဘယ်အရပ်မှလာသနည်း။ လေပြည်လာရာ လမ်းကြောင်းမှ … ရွှေလမှာယုန်ဝပ်နေဆဲ ဆန်ဖွပ်သူမရှိတော့ချေ။ 1.1.2021 #WaiYanHponePoetry

ဘယ်တော့မှဖတ်ခွင့်ရမှာ မဟုတ်တဲ့ ဂန္ထဝင်စာအုပ် ၆ အုပ်

စာအရေးအသားပေါ်ပေါက်လာတာဟာ နှစ်ပေါင်းထောင်နဲ့ချီရှိခဲ့ပြီမို့ ဘယ်သောအခါမှ ဖတ်ခွင့်မရတော့မယ့် ပုံဝတ္ထုတွေလည်း ရှိပါတယ်။ အဲဒီထဲကတချို့ဆိုရင် ပျောက်လို့ပျောက်နေမှန်း​တောင် လူတွေမသိကြတဲ့ စာတွေဖြစ်ပြီး တချို့ကျတော့လည်း နှုတ်ဖြင့်သာလက်ဆင့်ကမ်းလာခဲ့ကြတဲ့ ဒဏ္ဍာရီဆန်ဆန်တွေ ဖြစ်ကြ ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့လည်း ပျောက်ဆုံးစာအုပ်စာရင်းဆိုတာ ရှိနေမှန်းတော့ အသေအချာသိကြပါတယ်။ တချို့ စာအုပ်/စာမူတွေဆိုရင် စာကြည့်တိုက်တွေထဲမှာ၊ လက်ဆွဲသေတ္တာတွေထဲမှာ၊ ဒါမှမဟုတ် စာရေးစားပွဲခုံ တွေထဲမှာ ဘယ်သူမှမတို့မထိရဘဲ ရှိချင်ရှိနေမှာပါ။ ဆေးလ်ဗီးယား ပလာ့သ်ရဲ့ ပျောက်ဆုံးသွားတဲ့ စာမူတွေ အစ လော့ဒ်ဘိုင်ရွန်ရဲ့ မီးရှို့ပစ်လိုက်တဲ့ ကိုယ်ရေးမှတ်တမ်းတွေအဆုံး အဲဒီ စာအုပ်တွေ စာမူတွေဟာ အတိတ်သမိုင်း ဟိုးဝေးဝေးမှာ ကျန်ရစ်ပျောက်ဆုံးခဲ့ပြီဖြစ်ပါတယ်။ Isle of the Cross by Herman Melville ဟားမန်း မဲလ်ဗီးဟာ Isle of the Cross ဆိုတဲ့ စာမူကို Moby Dick စာအုပ်ထုတ်ဝေပြီး နှစ်နှစ်အကြာ ၁၈၅၃ ခုနှစ်မှာ ထုတ်ဝေသူကို ပြသခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီစာမူကတော့ သူအားလပ်ရက်ခရီးသွားတုန်း လေ့လာသိရှိခဲ့ရတဲ့ ဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ်အပေါ်မှာ အခြေခံထားပါတယ်။ သင်္ဘောသား ခင်ပွန်းဖြစ်သူရဲ့...

ကပြားစာ၊ ကပြားစကား ရေးကြပြောကြလျှင်

“မြန်မာစာစောင်တွေ၊ ဂျာနယ်တွေဖတ်ရင် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ အဘိဓာန်ဆောင် ထားကွ” ဟူ၍ မကြာမီက ထွက်သည့် လစဉ်ထုတ် မဂ္ဂဇင်းတစ်စောင်တွင် ကာတွန်းတစ်ပုဒ်တွေ့လိုက်ရပါသည်။ မြန်မာလို ရေးထားသည့် သတင်းများ၊ ဆောင်းပါးများ ကြားတွင် အင်္ဂလိပ်စာလုံးများ ကြားညှပ်ထည့်မှု များလာ ခြင်းကို မျက်စိနောက်လာသည့် ကာတွန်းဆရာက သရော်ထားသော ကာတွန်းတစ်ပုဒ်ဖြစ်ပါသည်။ သူပြောလည်း ပြောချင်စရာပါ။ ယနေ့ မြန်မာဘာသာဖြင့် ရေးထားသော စာအတော်များများကို ဖတ်ရသည် မှာ မြန်မာမဆန်လှပါ။ မြန်မာအက္ခရာများကြားတွင် အင်္ဂလိပ်အက္ခရာများကို တွေ့မြင်ရသည်မှာ အရုပ်ဆိုး လှပါသည်။ ဘာကြောင့် အခုလိုရေးကြသလဲဟု စဉ်းစားစရာဖြစ်ပါသည်။ အဆိုပါ အင်္ဂလိပ်စကားလုံးကို မြန်မာ ဘာသာသို့ မပြန်ဆိုနိုင်သဖြင့် အလွယ်တကူ ရေးလိုက်ခြင်းလား၊ မြန်မာစကားပြောလျှင် အင်္ဂလိပ်လို ညှပ်ပြောနေကျ အကျင့်ပါနေ၍ စာရေးတော့လည်း ညှပ်ရေးလိုက်ခြင်းလား၊ ဒါမှမဟုတ် ကာယကံရှင် ကိုယ်တိုင်က အင်္ဂလိပ်လို ထည့်ရေးမှ ဂုဏ်ရှိသည်ဟု အထင်ရောက်၍လား။ မြန်မာဘာသာစကားတွင် သူများ ဘာသာစကားမှ မွေးစားစကားလုံးများ ရှိသည်။ ကိုယ့်မှာမရှိသဖြင့် မွေးစား ရခြင်းဖြစ်ပါသည်။ (ဥပမာ။ ရေဒီယိုတို့၊ ကက်ဆက်တို့၊ ကားတို့) မတတ်နိုင်ပါ။ ...

နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး အဓိကအယူအဆများ

စာအုပ်အမည် - နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး အဓိကအယူအဆများ (ပထမအကြိမ်) ထုတ်ဝေသည့်လ - ၂၀၁၄ ဒီဇင်ဘာ ထုတ်ဝေသူ - Myanmar Knowledge Society တန်ဖိုး - ကျပ် ၂၅၀၀ ဖြန့်ချိရေး - MKS ၀၁ ၆၈၃ ၁၉၈၊ ၀၉ ၇၃၀ ၆၆၉၁၈၊ ၉၀၉၇၂၃၄ ၃၅၆၁ စာအုပ်အမည် - နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး အဓိကအယူအဆများ (ဒုတိယအကြိမ်) ထုတ်ဝေသည့်လ - ၂၀၁၉ ဇန်နဝါရီ ထုတ်ဝေသူ - Myanmar Harp Publishing တန်ဖိုး - ကျပ် ၄၀၀၀ ဖြန့်ချိရေး - Myanmar Harp Publishing အမှတ် ၁၈၀၊ မြေညီ၊ ၃၅ လမ်း(လယ်)၊ ကျောက်တံတား၊ ရန်ကုန်မြို့ ဖုန်း ၀၉ ၉၇၂ ၇၄၂ ၁၅၀၊ ၀၉ ၇၇၇ ၀၀၁ ၀၁၇

သေမင်းနှင့်ရက်ချိန်းပြန်ယူခြင်း

ငါချစ်ခင်ရသူတွေ လေးစားရသူတွေ မြတ်နိုးရသူတွေ တဖြုတ်ဖြုတ်ကြွေသွားကြတော့ ငါ့မှာ သေမင်းနဲ့ပြန်တိုင်ပင်ရတယ်။ ရက်ချိန်းပြန်ယူဖို့မျက်နှာလုပ်ကြည့်တယ်။ ငါထားခဲ့ရမယ့်သူတွေ ငါ့မျက်နှာကိုကြည့်နေကြသူတွေ ငါအခုခံစားရသလို မခံစားစေချင်သေးဘူးလို့။  သေမင်းကပြောတယ်။ လူတိုင်းက ဒီလိုပဲပြောကြတာပဲ မင်းမို့လို့ အစဉ်အလာကိုဖောက်ဖျက်လိုက်ရင် ငါ မျက်နှာလိုက်ရာ ကျလိမ့်မယ် တဲ့။ ငါကပြန်ချေတယ်။ ခြွင်းချက်ဆိုတာလောကရဲ့ဓမ္မတာလို့။ ဆိုတော့ သူကပြောတယ် မင်းဟာခြွင်းချက်နဲ့ ထိုက်တန်ကြောင်း  ပရိုပိုဆယ် တင်ပါဦး၊ ငါကြည့်စမ်းမယ် တဲ့။ ငါဟာသစ်ပင်စိုက်ရဦးမှာလို့  ပြောလိုက်တော့ သူကရယ်တယ်။ ကမ္ဘာဟာခေါင်းတုံးဖြစ်တော့မယ်ဆိုမှ လူတွေဟာ မင်းလိုလူတွေနဲ့မတန်ပါဘူး။ မင်းတစ်ယောက်နဲ့ ဘာထူးမှာတုံး ...  နှမ်းတစ်လုံးနဲ့ဆီမဖြစ်ဘူးကွ တဲ့။ မဟုတ်ဘူး ... ငါကိုယ်တိုင်သစ်ပင်ဖြစ်မှာ သစ်ပင်နဲ့တူသောပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်မှာ ငါဟာအရိပ် ငါဟာအကိုင်းအခက် ငါဟာအသီးအပွင့်ဖြစ်မှာ။ ငါ့အရိပ်ကိုခိုသူတိုင်းဟာအေးမြနေမယ် ငါ့ရဲ့အသီးအပွင့်တွေကို ငှက်တွေကကိုက်ချီပြီး အရပ်ရှစ်မျက်နှာမှာ ပြန့်ပွားပေါက်ရောက်စေလိမ့်မယ်။ ငါဟာ လောကရဲ့နှစ်တစ်လုံးကနေ  ရာဝင်အိုးနဲ့ပြည့်...