“ရွှေမန်းဆီသို့ ... တစ်ခါတစ်ခေါက်ဖြင့် ရောက်စေချင်သည်။ ကျုံးတော်ပတ်လည် ပြမြို့ရိုး၊ ပြအိုးပစ္စင်၊ ကာရံကာအတည်၊ မြန်မာစံဌာနီ၊ သာယာပါပေ့သည်၊ ရေရိပ်ရေအောက်ဆီ၊ နေခြည်ဟပ်ကာ၊ အလွန် ပနံရလှသည်”
ကျွန်တော့်နှုတ်က အထက်ပါသီချင်း စာသားအား ခပ်တိုးတိုးညည်းဆိုမိလျက်သားဖြစ်နေသည်။ တစ်ခုသော ဆောင်းအခါကာလ မန္တလေးမြို့သို့ ကျကျနန ရောက်စဉ်က ဖြစ်ပါသည်။ မြို့ကိုဝိုင်းပတ် ကာရံထားသည့် အရာများဖြစ်သော အရှေ့ဘက်ရှိမှိုင်းညို့ညို့ ရှမ်းရိုးမ တောင်တန်းကြီးများ၊ မြောက်ဘက်နားရှိမန္တလေးတောင်တော်၊ အနောက်ဘက်ရှိ စစ်ကိုင်းတောင်တန်းကြီးနှင့် တသွင်သွင်စီးဆင်းနေသော မြစ်ကြီးဧရာတို့ကြားမှ ကဗျာဆန်၊ စာဆန်လှသည့် ရွှေမန္တလေး၏အလှက ကျွန်တော့်ကို ဖမ်းစားသွားသည်။
မန္တလေးကို စာဆိုတို့ ဖွဲ့ခဲ့ကြသည်။ မွှမ်းခဲ့ကြသည်။ ကျွန်တော် သည် မန်းမြို့ဖွဲ့သီချင်းများ၊ ကဗျာများ၊ စာများကိုဖတ်၍ “ဟုတ်ပါ့မလား”ဟု တွေးကြည့်ခဲ့ဖူးသည်။ သံသယ ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်။ အခု ကိုယ်တိုင်တွေ့ပြီ။ သူတို့ အကဲမပိုကြမှန်း၊ ကျွန်တော်ကသာ “လို” သွားခဲ့မှန်း ကျွန်တော်သိခဲ့ပြီ။
ကျွန်တော်သည် ယခုမှ မြန်မာပြည်သို့ နဖူးတွေ့ဒူးတွေ့စရောက်ဖူးသူတစ်ဦးနှယ် ဖြစ်နေပါ၏။ ဆိုင်ကယ်ကိုကျွမ်းကျင်စွာ မောင်းနှင်သွားကြသော အမျိုးသမီးများ၊ လူမပြည့်တတ်သော ဘတ်စ်ကားအိုကြီး များ၊ စတုရန်းကွက်ကျကျ ဖောက်လုပ်ထားသည့် သန့်ရှင်းသောလမ်းများ ... မြင်မြင်သမျှသည် စိတ်ဝင်စားစရာချည်းဖြစ်နေသည်။ “ပြည်ကြီးတံခွန်၊ အောင်မြေသာစံ၊ ချမ်းမြသာစည်” စသည်ဖြင့် အရပ်နာမည်များကလည်း မဟာဆန်လှသည်။ မြို့သူမြို့သားများ၏ ပုံစံကအေးဆေးသည်။ သူတို့ပြောသည့် မြန်မာစကားက တစ်မျိုးချစ်စရာကောင်းသည်။ အကဲပိုလှသည့် မန္တလေးဆောင်းကို ကြံ့ကြံ့ခံနေနိုင်ကြသည့် မန်းသူမန်းသားများကြားတွင် ကျွန်တော်သည်သာ ချမ်းလွန်းသဖြင့် အချုပ်တန်းဆရာဖေ၏ ကဗျာထဲကလို “မန်းတုန်အောင် လမ်းဆုံကဟစ်” ချင်နေမိသည်။
မန္တလေးနှင့်ပတ်သက်သည့် ဒဏ္ဍာရီတစ်ခုမှာ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာသက်ရှိထင်ရှားရှိစဉ်က မန္တလေးအရပ်သို့ ဒေသစာရီကြွချီခဲ့စဉ် ယခု မန္တလေးတောင်ထက်၌ ဘီလူးမတစ်ကောင်က မိမိ၏အသားကိုဖြတ်၍ ဆက်ကပ်လှူဒါန်းဖူးသည်ဆို၏။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာသည် နောက်တစ်ချိန် ဤမန်းတောင်ခြေ၌ ကြီးကျယ် ခမ်းနားသော နေပြည်တော်ကြီးတစ်ခု ပေါ်ထွက်လာသည့်အခါ အဆိုပါဘီလူးမသည် ထိုမြို့ကို တည်သူဖြစ်မည်ဟု ဗျာဒိတ်ထားသည်ဟု ဆိုပါသည်။
ဤဒဏ္ဍာရီမှန်သည်မမှန်သည် မသိရသော်ငြား ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူ၍ နှစ်ပေါင်း ၂၄၀၀ တင်းတင်းပြည့်ချိန်တွင် မန္တလေးတောင်ခြေ၍ မင်းနေပြည်တော်ကြီးတစ်ခု အမှန်တကယ် ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။ ဒုတိယစစ်ပွဲတွင် အင်္ဂလိပ်တို့ကို စစ်ရှုံးခဲ့ရသည့်မင်းတုန်းမင်းသည် သူ၏မင်းနေပြည် တော်ဟောင်း အမရပူရကို နှစ်သက်တော် မမူတော့ချေ။ အမရပူရသည် ရှုံးနိမ့်ခြင်း၊ ကျဆုံးခြင်းတို့ဖြင့် ပြည့်နေ၏။ ဆွေးမြည့်စရာများနှင့် အတိဖြစ်နေ၏။ မင်းတုန်းမင်းသည် အင်္ဂလိပ်တို့အားစစ်ရှုံးခဲ့ရသည့် ဖြစ်ရပ်ကို မေ့ပစ်ချင်ဟန်ရှိသည်။ မင်းတုန်းမင်းသည် အဟောင်းတို့ကို ငြီးငွေ့လှပြီ။ ဤသို့ဖြင့် ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၂၁၉ (ခရစ် ၁၈၅၇) ခုနှစ်တွင် ရှမ်းရိုးမတောင်တန်းနှင့် ဧရာဝတီမြစ်အကြား၊ ပေ ၇၉၀ မြင့်သည့် မန္တလေးတောင်ခြေရှိ “စည်မျက်နှာပြင်ကဲ့သို့ ညီညာပြန့်ပြူးသော” မြေပြင်ရှိရာအရပ်တွင် ပါဠိစကား “ရတနာပူရ” မှဆင်းသက်လာသည့် “ရတနာပုံ” ဟူသော အမည်ဖြင့် နန်းမြို့သစ်တည်လေသည်။
“ရတနာမြို့” ဟု အဓိပ္ပာယ်လာသည့်အတိုင်း မန္တလေးနေပြည်သည် ရတနာများစုဝေးနေသည့် မြို့တစ်ခုနှင့် တူလေသည်။ ပထမဦးဆုံး ကျွန်တော် မြင်ခဲ့ရသည့်ရတနာကတော့ မန္တလေးတောင်ခြေမှာရှိသည့် ဂင်းနစ်မှတ်တမ်းဝင် “ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစာအုပ်ကြီး” ရှိရာ ကုသိုလ်တော်ဘုရားကြီးပင်တည်း။ “ဗုဒ္ဓသာသနာကို ကမ္ဘာတည်သရွေ့ တည်တံ့စေချင်သည်”ဟု ဆိုသည့် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် မင်းတုန်းမင်းကြီးသည် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ၏ ပိဋကတ်သုံးပုံကို ကျောက်ချပ်ရေ ၇၂၉ ချပ်ပေါ်တွင် ထွင်းထု၍ ဘုရားဝင်းအတွင်း စိုက်ထူထားရှိခဲ့သည်။ ကျောက်စာချပ်များစိုက်ထူထားသည့် အတန်းတစ်တန်းနှင့် တစ်တန်းကြားရှိ လူသွားလမ်းအတိုင်း လျှောက်ရင်း မင်းတုန်းမင်း၏မဟာကုသိုလ်ကို ကျွန်တော် အံ့ဩချီးကျူး မိရသည်။
ထိုမှတစ်ဆင့် တောင်ခြေမှာပင်ရှိသည့် အတုမရှိကျောင်းကြီးသို့ ဆက်သည်။ အတုမရှိကျောင်းသည် မင်းတုန်းမင်း၏ “ကုသိုလ်တော် ခုနစ်ပါး”တွင် တစ်ပါးအပါအဝင်ဖြစ်၏။ ၁၈၅၇ ခုနှစ်တွင် မန္တလေး နန်းမြို့နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ပန္နက်ချခဲ့သည့် အဆောက်အဦးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်တော်မြင်ရသည်က အသစ်ပြန်ဆောက်ထားသည့် အတုမရှိဖြစ်သည်။ မူလက ကျွန်းသားတိုင်လုံးများ၊ သစ်သားပန်းပု လက်ရာများနှင့် အံ့မခန်းရှိလှသည်ဟုဆိုသည့် မူရင်း အတုမရှိကျောင်းတော်သည် ၁၈၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့ရာ ကျွန်းလုံးတိုင်ငုတ်တိုများ၊ မုခ်ဦးလှေကားနှင့် တိုင်လုံးအတန်းအချို့သာ ကျန်ရစ်တော့သည်။
အတုမရှိနှင့် ဝင်းတစ်ခုသာခြားသည့် နေရာတွင်ရှိသည်က “ရွှေနန်းတော်ကျောင်း” ခေါ် “ရွှေကျောင်းတော်”။ “ရွှေကျောင်းတော်”ဟု ခေါ်ဆိုသော်ငြား ကျောင်းမျက်နှာပြင် အပြင်ဘက်တွင် ရွှေများမရှိတော့ပါ။ မန္တလေးနန်းတော်ကြီး၏ တစ်ခုတည်းသာကျန်ရှိသည့် အဆောင်တစ်ခု ဖြစ်သည့် ထိုအဆောက်အဦးသည် မူလက မင်းတုန်းမင်းနတ်ရွာစံခဲ့သည့်အခန်းဖြစ်ပြီး သားတော် သီပေါမင်းက ဘုန်းကြီးကျောင်းအဖြစ် လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ကံအားလျော်စွာပင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း မန္တလေးနန်းတော်မီးလောင်သည့်အခါ ၎င်းမှာ မီးဘေးလွတ်ရာတွင်ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
ညနေ နေဝင်ရီတရောတွင် မန္တလေးတောင်ပေါ်သို့ ကျွန်တော် တက်ခဲ့သည်။
“ကြည့်စမ်းပါဦး ဖဲင်နီရယ်၊ ဘယ်လောက် လှသလဲ။ မိစ္ဆာနတ်ဆိုးက အဘဘုရားသခင်ကို တောင်ထိပ်ခေါ်သွားပြီး လောကတစ်ခွင်မှာရှိတဲ့ဘုံဗိမာန်တွေကို ပြတယ် ဆိုတာ ဒီလိုနေမှာပဲနော်”
၁၉ ရာစုနှစ် အင်္ဂလိပ်စာရေးဆရာမ တင်နီဆီ ဂျက်ဆီ၏ The Lacquer Lady (ဆရာမြသန်းတင့် က “ချစ်သောယွန်းခင်ခင်”အမည်ဖြင့် ဘာသာပြန်ထား) ဝတ္ထုပါ ဇာတ်ကောင် အဂ္ဂါသာ၏ စကားသည် နေဝင်ဖျိုးဖျ ရွှေမြို့တော်အလှကို မန္တလေး တောင်ထက်မှရှုစားနေသော ကျွန်တော်၏ခေါင်းထဲ ဖျတ်ခနဲ ပေါ်လာလေသည်။ ထိုစာအုပ်ကို ဖတ်ဖူးသူတိုင်း အထက်ပါစာသားကို သတိရပါလိမ့်မည်။ စာရေးဆရာသည် မန္တလေးကိုမမြင်ဖူးဘဲ၊ တကယ်မခံစားဘဲ ရေးခဲ့ခြင်းမဖြစ်တန်ရာ။ ကျွန်တော်သည် စစ်ကိုင်းတောင် တန်းကြီးများနောက်တွင် ငုပ်လျှိုးကွယ် ပျောက်တော့မည့် နေမင်းကြီး၏ ဆည်းဆာနေခြည်အောက်မှ မီးရောင်တလက်လက်နှင့် ခေတ်သစ်မန္တလေးကိုမမြင်။ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော်က နှင်းဆီနီရောင်နန်းမြို့ရိုး၊ ရွှေရောင်နန်း ပြာသာဒ်များ၊ ဟင်္သပြဒါးသုတ်နန်းဆောင်များ၊ ဘုံခုနစ်ဆင့်ပြာသာဒ်၊ အတုမရှိ ကျောင်းတော်ကြီး စသည်တို့နှင့် “နေခြည်ဟပ်ကာအလွန်ပနံရ” နေမည့် မန္တလေးကိုသာ မြင်ယောင်နေမိသည်။
နောက်တစ်နေ့တွင် နန်းမြို့တွင်းသို့ သွားကြည့်ပါသည်။ ကျုံးရေပြင်သည် မြစိမ်းရောင်ထနေ၏။ ငွားငွားစွင့်စွင့်ပွင့်နေသည့် ကြာပန်းများ၊ ပြည်ကြီးမွန်ဖောင်တော်တို့နှင့် တစ်ခါက ကျုံးရေသည် မည်မျှ ခန့်ညားလိုက်မည်နည်း။ ကျွန်တော်သည် နီကျံနေ သည့် နန်းမြို့ရိုးမြင့်မြင့်ကို ဖြတ်ကျော်ခဲ့ကာ နန်းမြို့ထဲ လျှောက်လာခဲ့၏။ သွားရင်း မန္တလေးက၏အတိတ်ဖြစ်ရပ်များသည် ကျွန်တော့်အာရုံတွင် အစီအရီ ပြန်ပေါ်လာကြသည်။ နန်းမြို့ကိုနဂိုအတိုင်းကြည့်ချင် မြင်ချင်စိတ်ပေါ်လာမိသည်။ စွမ်းနိုင်သူ တစ်ယောက်ယောက်ကများ ဖန်ဆင်းပြမည်ဆိုလျှင် ကောင်းလေစွဟု တောင့်တမိသည်။ သို့သော်လည်း မဖြစ်နိုင်တော့ပြီ။ ဒါတွေသည် အတိတ်မှာ ကျန်ခဲ့ပြီ။
ကျွန်တော်သည် ၂၁ ရာစုနန်းတော်ကြီးထဲ၌ ၁၉ ရာစုမြနန်းစံကျော်ကို ရိပ်ခနဲ မြင်လိုက်ရ၏။ ဤနန်းတော်ကြီး၏ ညီလာခံခန်းမအတွင်း စုဖုရားလတ်သည် စစ်ကိုရှောင်လွှဲရန်ပြောသည့် ကင်းဝန်မင်းအား အရှက်ရစေခဲ့ဖူး၏။ ထိုမိဖုရားသည်ပင် စစ်ရှုံးသည့်ခဏ နန်းမြင့်မျှော်စင်ပေါ်တက်၍ အင်္ဂလိပ်စစ်သင်္ဘောများ ဂေါဝိန်ဆိပ်တွင် ကပ်နေသည်ကိုကြည့်ရင်း ငိုကြွေးခဲ့၏။ နန်းရှေ့က အမြောက်ကြီးများမှာလည်း အသံတိတ်နေခဲ့၏။ နန်းတော်တွင်းက အယူဝါဒရေးရာ အကွဲအပြဲများ၊ ခေါင်းဆောင်ကောင်းကင်းမဲ့မှုများက ကျွန်အဖြစ်ရောက်အောင် တွန်းပို့ခဲ့လေသည်။
ကျွန်တော်သည် စိတ်နှလုံးကောင်းသည့် သာသနာ့ဒါယကာမင်းတုန်းမင်း၊ နန်းတော်ကို ချယ်လှယ်လိုသူ ဆင်ဖြူမရှင်၊ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလုပ်လိုသူ ကင်းဝန်မင်းကြီး၊ အမြင်ကျဉ်း၍ရက်စက်သူဟု နာမည်ကြီးသည့် တိုင်တား၊ ဓားထက်သူစုဖုရားနှင့် သိမ်မွေ့အေးဆေးသည့် သီပေါမင်းတို့၏ ရုပ်ပုံလွှာတို့ကို အပြေးအလွှား ရှာဖွေနေမိလေသည်။ မင်းတုန်းမင်း၏ “လက်ထက်တော်ကြီး” အခါက ကြက်ပျံမကျစည်ကားခဲ့ သောနေ့ရက်များ၊ သီပေါမင်းနန်းတက်စ မင်းညီမင်းသားများအား သုတ်သင်သတ်ဖြတ်မှု၊ အရှင်နှစ်ပါး ပျော်ရွှင်စွာဖြင့် နန်းတော်ကြီးထက် စံမြန်းကြပုံများ၊ ပါတော်မူဖြစ်ရပ်များ စသဖြင့် ငှက်ခါးပျံသလို နိမ့်ချည်မြင့်ချည်၊ အတက်အကျများနှင့် မန္တလေး၏အတိတ်က လွမ်းမောဖွယ်၊ ထိတ်လန့်ဖွယ်၊ သံဝေဂရဖွယ် တို့သည် ကျွန်တော့် အာရုံတံခါးကို တရစပ်ခေါက်လျက် ရှိလေသည်။
၁၈၈၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် မြနန်းစံကျော်နန်းတော်သည် ရန်သူများအား အမြောက်တစ်ချက်မှ မဖောက်လိုက်ရဘဲ အရှုံးပေးခဲ့ရ၏။ ညီလာခံခန်းမသည် အင်္ဂလိပ်တို့ဘုရားဝတ်ပြုခန်းဖြစ်ခဲ့ရ၏။ စုဖုရားလတ်၏ စက်ရာခန်းသည် အင်္ဂလိပ်တို့ညကလပ်ဖြစ်ခဲ့ရ၏။ စစ်အတွင်းမှာတော့ ဝမ်းနည်းစရာ မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့ရပါသည်။
နာမည်ကျော် ဂေါဝိန်ဆိပ်ကိုရောက်တော့ နေအတော်စောင်းပြီ။ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော်၊ ၁၈၈၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့ ဒီအချိန်၊ ဒီနေရာ၌ ဘယ်တော့မှပြန်မလာသော သွားခြင်းဖြင့်သွားခဲ့ကြသူနှစ်ဦးရှိသည်။
“အင်္ဂလိပ်အရာရှိက အရှင်နှစ်ပါးအား ကုန်းဘောင်ပေါ်တက်ရန် အချက်ပြ၏။ သို့ရာတွင် ဘုရင်မှာ တုံ့ဆိုင်းနေပါသည်။ သူ့နိုင်ငံ၊ သူ့မြေပေါ်မှ ခြေနုတ်ရမည်ကို ဝန်လေးနေဟန် ရှိပါသည် ... ဤတွင် မိဖုရားခေါင်ကြီးသည် စိတ်မရှည်သည့် အလား ဘုရင့်လက်ကိုဆွဲ၍ ကုန်းဘောင် ပေါ်တက်သွားသည်။ ကြောက်ရွံ့နေသော ကလေးငယ်ကို မိခင်က လက်ဆွဲခေါ်သကဲ့သို့တည်း” ဟု အင်္ဂလိပ်စာရေးဆရာ ဖီးလ်ဒင်း ဟောလ် (Fielding Hall) က သူ၏ ၁၉၀၅ ခုနှစ်ထုတ် Soul of a People (လူမျိုးတစ်မျိုး၏ဝိဉာဉ်) အမည်ရှိစာအုပ်တွင် ရေးပြပါသည်။
မန္တလေးသည် တဖြည်းဖြည်း ခေတ်မီ တိုးတက်လာကာ မြို့ပြအသွင်ပို၍ ဆန်လာနေပါသည်။ လူမှုစီးပွားရေးပုံသဏ္ဌာန်များ ပြောင်းလဲနေသော်ငြား မန္တလေးကပေးသော ရသများသည် မပြောင်းမလဲ တည်ရှိနေလိမ့်ဦးမည်ဟု ထင်ပါသည်။ တောင်သမန်ရွှေအင်းမှာ ဆော်သည့် လေညင်းသည် လည်းကောင်း၊ ဘိုးတော်ဘုရား၏ ပြီးပြတ်အောင် မတည်လိုက်ရသည့် မင်းကွန်းပုထိုးတော်ကြီးနှင့် အသံမြည်သမျှ ခေါင်းလောင်းများထဲတွင် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးမင်းကွန်းခေါင်းလောင်းသည်လည်းကောင်း၊ ပိဋကတ်သုံးပုံကို နှုတ်ငုံဆောင်နိုင်သဖြင့် ဂင်းနစ်မှတ် တမ်းဝင်ခဲ့သည့် မင်းကွန်းဆရာတော်ကြီးသည်လည်းကောင်း၊ စစ်ကိုင်းနှင့်အမရပူရရှိ ရှေးလက်ရာအမွန်အမြတ် စေတီကျောင်းကန် ဘုရားများသည် လည်းကောင်း မန္တလေး၏ ထူးခြားသည့် ဝိသေသလက္ခဏာများ၊ မန္တလေးသို့ရောက်တိုင်း မပျက်မကွက်ခံစားရမည့် ရသများပင် မဟုတ်ပါလား။
“မန္တလေး” ကို တချို့က “မဏ္ဍလ” ဆိုသည့်စကားမှ ဆင်းသက်သည်၊ အဓိပ္ပာယ်က “ပျံ့ပျူးသာယာသောမြေ” ဟု ဆိုကြသည်။ “ကျက်သရေရှိသော” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် “မန္ဓရ”မှ လာသည်ဟုလည်း အဆိုရှိကြသည်။ ကျွန်တော်ကတော့ “ကျက်သရေရှိသော” ဆိုသည့်အဓိပ္ပာယ်ကို ပိုမိုနှစ်သက်မိ၏။ မန္တလေးက ကျက်သရေရှိသည်။ မဟာဆန်သည်။ မြန်မာပီသသည်။ ရန်ကုန်က ခေတ်ဆန်ချင်သည့် ကလေးမတစ်ဦးနှင့် တူပြီး မန္တလေးက ဣန္ဒြေရှင် ဗိုင်းကောင်းကျောက်ဖိ လုံမပျိုကလေးနှင့်တူပါသည်။ ရန်ကုန်သည် ကြီးကျယ်၏။ သို့သော် မန္တလေးလိုတော့ မခမ်းနားမတင့်တယ်ပါ။ ကျွန်တော် မန္တလေးကို ချစ်သည်။ တောတောင်သဘာ၀ ကောင်းခြင်းနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ဗဟိုဌာနဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် မည်သို့သော အားနည်းချက်များရှိစေ မန္တလေးကို သဘောကျမိသည်။
ကျွန်တော်၏အားလပ်ရက်များကုန်ဆုံးချိန်မှာတော့ ရတနာပုံမန္တလေးကို လက်ပြနှုတ်ဆက်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုကို အတတ်နိုင်ဆုံး ထိန်းသိမ်းထားဆဲ ဖြစ်သောမန္တလေးကို နောင်တွင်လည်း ဆက်ပြီး တတ်နိုင်သမျှ ထိန်းသိမ်းထားစေချင်၏။ အရာရာပြောင်းလဲတတ်သော လောကတွင် မပြောင်းလဲသော မန္တလေးကို သာမြင်ချင်ပါသည်။ ခေတ်ရေစီးထဲ ကတိုက်ကရိုက် မျောပါသွားသော မန္တလေးကိုတော့ မမြင်လိုပါ။ မန္တလေးသည် မြန်မာတို့၏ ထာဝရ အသည်းနှလုံးဖြစ်နေစေရန်သာ ကျွန်တော် ဆန္ဒရှိပါသည်။
မြန်မာတိုင်း(မ်)ဂျာနယ်။ အမှတ် ၂၆၈။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ။
ကျွန်တော့်နှုတ်က အထက်ပါသီချင်း စာသားအား ခပ်တိုးတိုးညည်းဆိုမိလျက်သားဖြစ်နေသည်။ တစ်ခုသော ဆောင်းအခါကာလ မန္တလေးမြို့သို့ ကျကျနန ရောက်စဉ်က ဖြစ်ပါသည်။ မြို့ကိုဝိုင်းပတ် ကာရံထားသည့် အရာများဖြစ်သော အရှေ့ဘက်ရှိမှိုင်းညို့ညို့ ရှမ်းရိုးမ တောင်တန်းကြီးများ၊ မြောက်ဘက်နားရှိမန္တလေးတောင်တော်၊ အနောက်ဘက်ရှိ စစ်ကိုင်းတောင်တန်းကြီးနှင့် တသွင်သွင်စီးဆင်းနေသော မြစ်ကြီးဧရာတို့ကြားမှ ကဗျာဆန်၊ စာဆန်လှသည့် ရွှေမန္တလေး၏အလှက ကျွန်တော့်ကို ဖမ်းစားသွားသည်။
မန္တလေးကို စာဆိုတို့ ဖွဲ့ခဲ့ကြသည်။ မွှမ်းခဲ့ကြသည်။ ကျွန်တော် သည် မန်းမြို့ဖွဲ့သီချင်းများ၊ ကဗျာများ၊ စာများကိုဖတ်၍ “ဟုတ်ပါ့မလား”ဟု တွေးကြည့်ခဲ့ဖူးသည်။ သံသယ ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်။ အခု ကိုယ်တိုင်တွေ့ပြီ။ သူတို့ အကဲမပိုကြမှန်း၊ ကျွန်တော်ကသာ “လို” သွားခဲ့မှန်း ကျွန်တော်သိခဲ့ပြီ။
ကျွန်တော်သည် ယခုမှ မြန်မာပြည်သို့ နဖူးတွေ့ဒူးတွေ့စရောက်ဖူးသူတစ်ဦးနှယ် ဖြစ်နေပါ၏။ ဆိုင်ကယ်ကိုကျွမ်းကျင်စွာ မောင်းနှင်သွားကြသော အမျိုးသမီးများ၊ လူမပြည့်တတ်သော ဘတ်စ်ကားအိုကြီး များ၊ စတုရန်းကွက်ကျကျ ဖောက်လုပ်ထားသည့် သန့်ရှင်းသောလမ်းများ ... မြင်မြင်သမျှသည် စိတ်ဝင်စားစရာချည်းဖြစ်နေသည်။ “ပြည်ကြီးတံခွန်၊ အောင်မြေသာစံ၊ ချမ်းမြသာစည်” စသည်ဖြင့် အရပ်နာမည်များကလည်း မဟာဆန်လှသည်။ မြို့သူမြို့သားများ၏ ပုံစံကအေးဆေးသည်။ သူတို့ပြောသည့် မြန်မာစကားက တစ်မျိုးချစ်စရာကောင်းသည်။ အကဲပိုလှသည့် မန္တလေးဆောင်းကို ကြံ့ကြံ့ခံနေနိုင်ကြသည့် မန်းသူမန်းသားများကြားတွင် ကျွန်တော်သည်သာ ချမ်းလွန်းသဖြင့် အချုပ်တန်းဆရာဖေ၏ ကဗျာထဲကလို “မန်းတုန်အောင် လမ်းဆုံကဟစ်” ချင်နေမိသည်။
မန္တလေးနှင့်ပတ်သက်သည့် ဒဏ္ဍာရီတစ်ခုမှာ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာသက်ရှိထင်ရှားရှိစဉ်က မန္တလေးအရပ်သို့ ဒေသစာရီကြွချီခဲ့စဉ် ယခု မန္တလေးတောင်ထက်၌ ဘီလူးမတစ်ကောင်က မိမိ၏အသားကိုဖြတ်၍ ဆက်ကပ်လှူဒါန်းဖူးသည်ဆို၏။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာသည် နောက်တစ်ချိန် ဤမန်းတောင်ခြေ၌ ကြီးကျယ် ခမ်းနားသော နေပြည်တော်ကြီးတစ်ခု ပေါ်ထွက်လာသည့်အခါ အဆိုပါဘီလူးမသည် ထိုမြို့ကို တည်သူဖြစ်မည်ဟု ဗျာဒိတ်ထားသည်ဟု ဆိုပါသည်။
ဤဒဏ္ဍာရီမှန်သည်မမှန်သည် မသိရသော်ငြား ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူ၍ နှစ်ပေါင်း ၂၄၀၀ တင်းတင်းပြည့်ချိန်တွင် မန္တလေးတောင်ခြေ၍ မင်းနေပြည်တော်ကြီးတစ်ခု အမှန်တကယ် ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။ ဒုတိယစစ်ပွဲတွင် အင်္ဂလိပ်တို့ကို စစ်ရှုံးခဲ့ရသည့်မင်းတုန်းမင်းသည် သူ၏မင်းနေပြည် တော်ဟောင်း အမရပူရကို နှစ်သက်တော် မမူတော့ချေ။ အမရပူရသည် ရှုံးနိမ့်ခြင်း၊ ကျဆုံးခြင်းတို့ဖြင့် ပြည့်နေ၏။ ဆွေးမြည့်စရာများနှင့် အတိဖြစ်နေ၏။ မင်းတုန်းမင်းသည် အင်္ဂလိပ်တို့အားစစ်ရှုံးခဲ့ရသည့် ဖြစ်ရပ်ကို မေ့ပစ်ချင်ဟန်ရှိသည်။ မင်းတုန်းမင်းသည် အဟောင်းတို့ကို ငြီးငွေ့လှပြီ။ ဤသို့ဖြင့် ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၂၁၉ (ခရစ် ၁၈၅၇) ခုနှစ်တွင် ရှမ်းရိုးမတောင်တန်းနှင့် ဧရာဝတီမြစ်အကြား၊ ပေ ၇၉၀ မြင့်သည့် မန္တလေးတောင်ခြေရှိ “စည်မျက်နှာပြင်ကဲ့သို့ ညီညာပြန့်ပြူးသော” မြေပြင်ရှိရာအရပ်တွင် ပါဠိစကား “ရတနာပူရ” မှဆင်းသက်လာသည့် “ရတနာပုံ” ဟူသော အမည်ဖြင့် နန်းမြို့သစ်တည်လေသည်။
“ရတနာမြို့” ဟု အဓိပ္ပာယ်လာသည့်အတိုင်း မန္တလေးနေပြည်သည် ရတနာများစုဝေးနေသည့် မြို့တစ်ခုနှင့် တူလေသည်။ ပထမဦးဆုံး ကျွန်တော် မြင်ခဲ့ရသည့်ရတနာကတော့ မန္တလေးတောင်ခြေမှာရှိသည့် ဂင်းနစ်မှတ်တမ်းဝင် “ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစာအုပ်ကြီး” ရှိရာ ကုသိုလ်တော်ဘုရားကြီးပင်တည်း။ “ဗုဒ္ဓသာသနာကို ကမ္ဘာတည်သရွေ့ တည်တံ့စေချင်သည်”ဟု ဆိုသည့် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် မင်းတုန်းမင်းကြီးသည် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ၏ ပိဋကတ်သုံးပုံကို ကျောက်ချပ်ရေ ၇၂၉ ချပ်ပေါ်တွင် ထွင်းထု၍ ဘုရားဝင်းအတွင်း စိုက်ထူထားရှိခဲ့သည်။ ကျောက်စာချပ်များစိုက်ထူထားသည့် အတန်းတစ်တန်းနှင့် တစ်တန်းကြားရှိ လူသွားလမ်းအတိုင်း လျှောက်ရင်း မင်းတုန်းမင်း၏မဟာကုသိုလ်ကို ကျွန်တော် အံ့ဩချီးကျူး မိရသည်။
ထိုမှတစ်ဆင့် တောင်ခြေမှာပင်ရှိသည့် အတုမရှိကျောင်းကြီးသို့ ဆက်သည်။ အတုမရှိကျောင်းသည် မင်းတုန်းမင်း၏ “ကုသိုလ်တော် ခုနစ်ပါး”တွင် တစ်ပါးအပါအဝင်ဖြစ်၏။ ၁၈၅၇ ခုနှစ်တွင် မန္တလေး နန်းမြို့နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ပန္နက်ချခဲ့သည့် အဆောက်အဦးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်တော်မြင်ရသည်က အသစ်ပြန်ဆောက်ထားသည့် အတုမရှိဖြစ်သည်။ မူလက ကျွန်းသားတိုင်လုံးများ၊ သစ်သားပန်းပု လက်ရာများနှင့် အံ့မခန်းရှိလှသည်ဟုဆိုသည့် မူရင်း အတုမရှိကျောင်းတော်သည် ၁၈၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့ရာ ကျွန်းလုံးတိုင်ငုတ်တိုများ၊ မုခ်ဦးလှေကားနှင့် တိုင်လုံးအတန်းအချို့သာ ကျန်ရစ်တော့သည်။
အတုမရှိနှင့် ဝင်းတစ်ခုသာခြားသည့် နေရာတွင်ရှိသည်က “ရွှေနန်းတော်ကျောင်း” ခေါ် “ရွှေကျောင်းတော်”။ “ရွှေကျောင်းတော်”ဟု ခေါ်ဆိုသော်ငြား ကျောင်းမျက်နှာပြင် အပြင်ဘက်တွင် ရွှေများမရှိတော့ပါ။ မန္တလေးနန်းတော်ကြီး၏ တစ်ခုတည်းသာကျန်ရှိသည့် အဆောင်တစ်ခု ဖြစ်သည့် ထိုအဆောက်အဦးသည် မူလက မင်းတုန်းမင်းနတ်ရွာစံခဲ့သည့်အခန်းဖြစ်ပြီး သားတော် သီပေါမင်းက ဘုန်းကြီးကျောင်းအဖြစ် လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ကံအားလျော်စွာပင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း မန္တလေးနန်းတော်မီးလောင်သည့်အခါ ၎င်းမှာ မီးဘေးလွတ်ရာတွင်ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
ညနေ နေဝင်ရီတရောတွင် မန္တလေးတောင်ပေါ်သို့ ကျွန်တော် တက်ခဲ့သည်။
“ကြည့်စမ်းပါဦး ဖဲင်နီရယ်၊ ဘယ်လောက် လှသလဲ။ မိစ္ဆာနတ်ဆိုးက အဘဘုရားသခင်ကို တောင်ထိပ်ခေါ်သွားပြီး လောကတစ်ခွင်မှာရှိတဲ့ဘုံဗိမာန်တွေကို ပြတယ် ဆိုတာ ဒီလိုနေမှာပဲနော်”
၁၉ ရာစုနှစ် အင်္ဂလိပ်စာရေးဆရာမ တင်နီဆီ ဂျက်ဆီ၏ The Lacquer Lady (ဆရာမြသန်းတင့် က “ချစ်သောယွန်းခင်ခင်”အမည်ဖြင့် ဘာသာပြန်ထား) ဝတ္ထုပါ ဇာတ်ကောင် အဂ္ဂါသာ၏ စကားသည် နေဝင်ဖျိုးဖျ ရွှေမြို့တော်အလှကို မန္တလေး တောင်ထက်မှရှုစားနေသော ကျွန်တော်၏ခေါင်းထဲ ဖျတ်ခနဲ ပေါ်လာလေသည်။ ထိုစာအုပ်ကို ဖတ်ဖူးသူတိုင်း အထက်ပါစာသားကို သတိရပါလိမ့်မည်။ စာရေးဆရာသည် မန္တလေးကိုမမြင်ဖူးဘဲ၊ တကယ်မခံစားဘဲ ရေးခဲ့ခြင်းမဖြစ်တန်ရာ။ ကျွန်တော်သည် စစ်ကိုင်းတောင် တန်းကြီးများနောက်တွင် ငုပ်လျှိုးကွယ် ပျောက်တော့မည့် နေမင်းကြီး၏ ဆည်းဆာနေခြည်အောက်မှ မီးရောင်တလက်လက်နှင့် ခေတ်သစ်မန္တလေးကိုမမြင်။ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော်က နှင်းဆီနီရောင်နန်းမြို့ရိုး၊ ရွှေရောင်နန်း ပြာသာဒ်များ၊ ဟင်္သပြဒါးသုတ်နန်းဆောင်များ၊ ဘုံခုနစ်ဆင့်ပြာသာဒ်၊ အတုမရှိ ကျောင်းတော်ကြီး စသည်တို့နှင့် “နေခြည်ဟပ်ကာအလွန်ပနံရ” နေမည့် မန္တလေးကိုသာ မြင်ယောင်နေမိသည်။
နောက်တစ်နေ့တွင် နန်းမြို့တွင်းသို့ သွားကြည့်ပါသည်။ ကျုံးရေပြင်သည် မြစိမ်းရောင်ထနေ၏။ ငွားငွားစွင့်စွင့်ပွင့်နေသည့် ကြာပန်းများ၊ ပြည်ကြီးမွန်ဖောင်တော်တို့နှင့် တစ်ခါက ကျုံးရေသည် မည်မျှ ခန့်ညားလိုက်မည်နည်း။ ကျွန်တော်သည် နီကျံနေ သည့် နန်းမြို့ရိုးမြင့်မြင့်ကို ဖြတ်ကျော်ခဲ့ကာ နန်းမြို့ထဲ လျှောက်လာခဲ့၏။ သွားရင်း မန္တလေးက၏အတိတ်ဖြစ်ရပ်များသည် ကျွန်တော့်အာရုံတွင် အစီအရီ ပြန်ပေါ်လာကြသည်။ နန်းမြို့ကိုနဂိုအတိုင်းကြည့်ချင် မြင်ချင်စိတ်ပေါ်လာမိသည်။ စွမ်းနိုင်သူ တစ်ယောက်ယောက်ကများ ဖန်ဆင်းပြမည်ဆိုလျှင် ကောင်းလေစွဟု တောင့်တမိသည်။ သို့သော်လည်း မဖြစ်နိုင်တော့ပြီ။ ဒါတွေသည် အတိတ်မှာ ကျန်ခဲ့ပြီ။
ကျွန်တော်သည် ၂၁ ရာစုနန်းတော်ကြီးထဲ၌ ၁၉ ရာစုမြနန်းစံကျော်ကို ရိပ်ခနဲ မြင်လိုက်ရ၏။ ဤနန်းတော်ကြီး၏ ညီလာခံခန်းမအတွင်း စုဖုရားလတ်သည် စစ်ကိုရှောင်လွှဲရန်ပြောသည့် ကင်းဝန်မင်းအား အရှက်ရစေခဲ့ဖူး၏။ ထိုမိဖုရားသည်ပင် စစ်ရှုံးသည့်ခဏ နန်းမြင့်မျှော်စင်ပေါ်တက်၍ အင်္ဂလိပ်စစ်သင်္ဘောများ ဂေါဝိန်ဆိပ်တွင် ကပ်နေသည်ကိုကြည့်ရင်း ငိုကြွေးခဲ့၏။ နန်းရှေ့က အမြောက်ကြီးများမှာလည်း အသံတိတ်နေခဲ့၏။ နန်းတော်တွင်းက အယူဝါဒရေးရာ အကွဲအပြဲများ၊ ခေါင်းဆောင်ကောင်းကင်းမဲ့မှုများက ကျွန်အဖြစ်ရောက်အောင် တွန်းပို့ခဲ့လေသည်။
ကျွန်တော်သည် စိတ်နှလုံးကောင်းသည့် သာသနာ့ဒါယကာမင်းတုန်းမင်း၊ နန်းတော်ကို ချယ်လှယ်လိုသူ ဆင်ဖြူမရှင်၊ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလုပ်လိုသူ ကင်းဝန်မင်းကြီး၊ အမြင်ကျဉ်း၍ရက်စက်သူဟု နာမည်ကြီးသည့် တိုင်တား၊ ဓားထက်သူစုဖုရားနှင့် သိမ်မွေ့အေးဆေးသည့် သီပေါမင်းတို့၏ ရုပ်ပုံလွှာတို့ကို အပြေးအလွှား ရှာဖွေနေမိလေသည်။ မင်းတုန်းမင်း၏ “လက်ထက်တော်ကြီး” အခါက ကြက်ပျံမကျစည်ကားခဲ့ သောနေ့ရက်များ၊ သီပေါမင်းနန်းတက်စ မင်းညီမင်းသားများအား သုတ်သင်သတ်ဖြတ်မှု၊ အရှင်နှစ်ပါး ပျော်ရွှင်စွာဖြင့် နန်းတော်ကြီးထက် စံမြန်းကြပုံများ၊ ပါတော်မူဖြစ်ရပ်များ စသဖြင့် ငှက်ခါးပျံသလို နိမ့်ချည်မြင့်ချည်၊ အတက်အကျများနှင့် မန္တလေး၏အတိတ်က လွမ်းမောဖွယ်၊ ထိတ်လန့်ဖွယ်၊ သံဝေဂရဖွယ် တို့သည် ကျွန်တော့် အာရုံတံခါးကို တရစပ်ခေါက်လျက် ရှိလေသည်။
၁၈၈၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် မြနန်းစံကျော်နန်းတော်သည် ရန်သူများအား အမြောက်တစ်ချက်မှ မဖောက်လိုက်ရဘဲ အရှုံးပေးခဲ့ရ၏။ ညီလာခံခန်းမသည် အင်္ဂလိပ်တို့ဘုရားဝတ်ပြုခန်းဖြစ်ခဲ့ရ၏။ စုဖုရားလတ်၏ စက်ရာခန်းသည် အင်္ဂလိပ်တို့ညကလပ်ဖြစ်ခဲ့ရ၏။ စစ်အတွင်းမှာတော့ ဝမ်းနည်းစရာ မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့ရပါသည်။
နာမည်ကျော် ဂေါဝိန်ဆိပ်ကိုရောက်တော့ နေအတော်စောင်းပြီ။ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော်၊ ၁၈၈၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့ ဒီအချိန်၊ ဒီနေရာ၌ ဘယ်တော့မှပြန်မလာသော သွားခြင်းဖြင့်သွားခဲ့ကြသူနှစ်ဦးရှိသည်။
“အင်္ဂလိပ်အရာရှိက အရှင်နှစ်ပါးအား ကုန်းဘောင်ပေါ်တက်ရန် အချက်ပြ၏။ သို့ရာတွင် ဘုရင်မှာ တုံ့ဆိုင်းနေပါသည်။ သူ့နိုင်ငံ၊ သူ့မြေပေါ်မှ ခြေနုတ်ရမည်ကို ဝန်လေးနေဟန် ရှိပါသည် ... ဤတွင် မိဖုရားခေါင်ကြီးသည် စိတ်မရှည်သည့် အလား ဘုရင့်လက်ကိုဆွဲ၍ ကုန်းဘောင် ပေါ်တက်သွားသည်။ ကြောက်ရွံ့နေသော ကလေးငယ်ကို မိခင်က လက်ဆွဲခေါ်သကဲ့သို့တည်း” ဟု အင်္ဂလိပ်စာရေးဆရာ ဖီးလ်ဒင်း ဟောလ် (Fielding Hall) က သူ၏ ၁၉၀၅ ခုနှစ်ထုတ် Soul of a People (လူမျိုးတစ်မျိုး၏ဝိဉာဉ်) အမည်ရှိစာအုပ်တွင် ရေးပြပါသည်။
မန္တလေးသည် တဖြည်းဖြည်း ခေတ်မီ တိုးတက်လာကာ မြို့ပြအသွင်ပို၍ ဆန်လာနေပါသည်။ လူမှုစီးပွားရေးပုံသဏ္ဌာန်များ ပြောင်းလဲနေသော်ငြား မန္တလေးကပေးသော ရသများသည် မပြောင်းမလဲ တည်ရှိနေလိမ့်ဦးမည်ဟု ထင်ပါသည်။ တောင်သမန်ရွှေအင်းမှာ ဆော်သည့် လေညင်းသည် လည်းကောင်း၊ ဘိုးတော်ဘုရား၏ ပြီးပြတ်အောင် မတည်လိုက်ရသည့် မင်းကွန်းပုထိုးတော်ကြီးနှင့် အသံမြည်သမျှ ခေါင်းလောင်းများထဲတွင် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးမင်းကွန်းခေါင်းလောင်းသည်လည်းကောင်း၊ ပိဋကတ်သုံးပုံကို နှုတ်ငုံဆောင်နိုင်သဖြင့် ဂင်းနစ်မှတ် တမ်းဝင်ခဲ့သည့် မင်းကွန်းဆရာတော်ကြီးသည်လည်းကောင်း၊ စစ်ကိုင်းနှင့်အမရပူရရှိ ရှေးလက်ရာအမွန်အမြတ် စေတီကျောင်းကန် ဘုရားများသည် လည်းကောင်း မန္တလေး၏ ထူးခြားသည့် ဝိသေသလက္ခဏာများ၊ မန္တလေးသို့ရောက်တိုင်း မပျက်မကွက်ခံစားရမည့် ရသများပင် မဟုတ်ပါလား။
“မန္တလေး” ကို တချို့က “မဏ္ဍလ” ဆိုသည့်စကားမှ ဆင်းသက်သည်၊ အဓိပ္ပာယ်က “ပျံ့ပျူးသာယာသောမြေ” ဟု ဆိုကြသည်။ “ကျက်သရေရှိသော” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် “မန္ဓရ”မှ လာသည်ဟုလည်း အဆိုရှိကြသည်။ ကျွန်တော်ကတော့ “ကျက်သရေရှိသော” ဆိုသည့်အဓိပ္ပာယ်ကို ပိုမိုနှစ်သက်မိ၏။ မန္တလေးက ကျက်သရေရှိသည်။ မဟာဆန်သည်။ မြန်မာပီသသည်။ ရန်ကုန်က ခေတ်ဆန်ချင်သည့် ကလေးမတစ်ဦးနှင့် တူပြီး မန္တလေးက ဣန္ဒြေရှင် ဗိုင်းကောင်းကျောက်ဖိ လုံမပျိုကလေးနှင့်တူပါသည်။ ရန်ကုန်သည် ကြီးကျယ်၏။ သို့သော် မန္တလေးလိုတော့ မခမ်းနားမတင့်တယ်ပါ။ ကျွန်တော် မန္တလေးကို ချစ်သည်။ တောတောင်သဘာ၀ ကောင်းခြင်းနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ဗဟိုဌာနဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် မည်သို့သော အားနည်းချက်များရှိစေ မန္တလေးကို သဘောကျမိသည်။
ကျွန်တော်၏အားလပ်ရက်များကုန်ဆုံးချိန်မှာတော့ ရတနာပုံမန္တလေးကို လက်ပြနှုတ်ဆက်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုကို အတတ်နိုင်ဆုံး ထိန်းသိမ်းထားဆဲ ဖြစ်သောမန္တလေးကို နောင်တွင်လည်း ဆက်ပြီး တတ်နိုင်သမျှ ထိန်းသိမ်းထားစေချင်၏။ အရာရာပြောင်းလဲတတ်သော လောကတွင် မပြောင်းလဲသော မန္တလေးကို သာမြင်ချင်ပါသည်။ ခေတ်ရေစီးထဲ ကတိုက်ကရိုက် မျောပါသွားသော မန္တလေးကိုတော့ မမြင်လိုပါ။ မန္တလေးသည် မြန်မာတို့၏ ထာဝရ အသည်းနှလုံးဖြစ်နေစေရန်သာ ကျွန်တော် ဆန္ဒရှိပါသည်။
မြန်မာတိုင်း(မ်)ဂျာနယ်။ အမှတ် ၂၆၈။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ။
Ba Gyi,
ReplyDeleteThank you very much for this article and your wishes for Burmese people and Mandalay.
ဒီေဆာင္းပါးကို ဖတ္ျပီး ခ်က္ခ်င္း ထပ္သြားခ်င္စိတ္ေပါက္မိတယ္...ငါတို႔ႏိုင္ငံမွာ ဒါမ်ိဳးေတြရွိခဲ့တယ္...ရွိေနတယ္ လို႔လည္း ဂုဏ္ယူမိပါတယ္...အေရးသားေကာင္းလို႔ ကိုယ္တိုင္သြားေနရသလို ခံစားရတယ္...
ReplyDeleteတအားေကာင္းတဲ့ ေဆာင္းပါးတစ္ပုဒ္ပါပဲ....